📌 Konu

Dairenin Çevresi ve Alanı

Dairenin çevre ve alan hesaplamaları, daire dilimi ve yay uzunluğu.

Dairenin çevre ve alan hesaplamaları, daire dilimi ve yay uzunluğu.

Konu Anlatımı

11. Sınıf Matematik – Dairenin Çevresi ve Alanı

Bu konu anlatımında, 11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusunu tüm yönleriyle ele alacağız. MEB müfredatına uygun olarak hazırlanan bu içerik; temel kavramlar, formüller, çözümlü örnekler ve pratik ipuçlarıyla dairenin çevresi ve alanı konusunu derinlemesine anlamanızı sağlayacaktır.

1. Temel Kavramlar

Daire ve çember kavramları birbirine çok yakın olmakla birlikte aralarında önemli farklar vardır. Bu kavramları doğru şekilde anlamamız, ileriki hesaplamalarda hata yapmamızı önleyecektir.

1.1 Çember Nedir?

Çember, düzlemde sabit bir noktadan (merkez) eşit uzaklıkta bulunan noktaların geometrik yeridir. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, çemberin sadece çevre çizgisini ifade ettiğidir; iç bölgeyi kapsamaz. Çemberin merkezine genellikle O harfi ile gösterilir. Merkezden çember üzerindeki herhangi bir noktaya olan uzaklığa ise yarıçap (r) denir.

Çemberin herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasına kiriş denir. Eğer bu kiriş merkezden geçiyorsa buna çap (d) adı verilir. Çap, yarıçapın iki katıdır: d = 2r.

1.2 Daire Nedir?

Daire, çemberin iç bölgesi ile çember çizgisinin birleşiminden oluşan bölgedir. Yani daire, çemberden farklı olarak bir alan kavramını da içerir. Günlük hayatta pizza, tekerlek yüzeyi, saat kadranı gibi objeler daire modeli olarak düşünülebilir. 11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusunda hem çemberin çevresi (uzunluğu) hem de dairenin alanı formülleri birlikte ele alınmaktadır.

1.3 Pi (π) Sayısı

Dairenin çevresi ve alanı formüllerinde karşımıza çıkan π (pi) sayısı, bir çemberin çevresinin çapına oranıdır. Bu oran her çember için sabittir ve yaklaşık olarak 3,14159… değerine sahiptir. Pi irrasyonel bir sayıdır; ondalık açılımı sonsuza kadar devam eder ve periyodik değildir. Hesaplamalarda genellikle π ≈ 3,14 veya π ≈ 22/7 yaklaşık değerleri kullanılır. Sınavlarda aksi belirtilmedikçe sonuç π cinsinden bırakılabilir.

2. Dairenin Çevresi (Çemberin Uzunluğu)

Çemberin uzunluğu, yani dairenin çevresi, çemberin tamamının uzunluğunu ifade eder. Formül olarak şu şekilde yazılır:

Ç = 2πr

Burada Ç çemberin uzunluğunu, r yarıçapı ve π ise pi sayısını temsil eder. Çap cinsinden yazılacak olursa:

Ç = πd

Bu iki formül aslında aynı ifadenin farklı yazılışlarıdır; çünkü d = 2r olduğundan 2πr = πd eşitliği sağlanır.

2.1 Formülün Mantığı

Pi sayısının tanımına geri dönersek: π = Çevre / Çap. Bu eşitliğin her iki tarafını çap ile çarparsak Çevre = π × Çap yani Ç = πd elde ederiz. Formül aslında pi sayısının tanımının doğrudan bir sonucudur. Bu nedenle formülü ezberlemek yerine mantığını anlamak çok daha kalıcı bir öğrenme sağlar.

2.2 Çözümlü Örnek 1

Soru: Yarıçapı 7 cm olan bir çemberin uzunluğunu bulunuz. (π = 22/7)

Çözüm: Ç = 2πr formülünü kullanırız.

Ç = 2 × (22/7) × 7

Ç = 2 × 22

Ç = 44 cm

2.3 Çözümlü Örnek 2

Soru: Çapı 20 cm olan bir dairenin çevresini π cinsinden bulunuz.

Çözüm: Ç = πd formülünü kullanırız.

Ç = π × 20

Ç = 20π cm

2.4 Çözümlü Örnek 3

Soru: Bir çemberin uzunluğu 62,8 cm ise yarıçapı kaç cm'dir? (π = 3,14)

Çözüm: Ç = 2πr formülünden r'yi çekeriz.

r = Ç / (2π)

r = 62,8 / (2 × 3,14)

r = 62,8 / 6,28

r = 10 cm

3. Dairenin Alanı

Dairenin alanı, çemberin sınırladığı bölgenin ölçüsüdür. Formül olarak şu şekilde ifade edilir:

A = πr²

Burada A dairenin alanını, r yarıçapı ve π pi sayısını gösterir. Çap cinsinden yazılırsa:

A = π(d/2)² = πd²/4

3.1 Formülün Anlamı

Dairenin alanı formülünün sezgisel anlaşılması için şu düşünce deneyi yapılabilir: Bir daireyi çok sayıda ince üçgen dilime ayırdığımızı düşünelim. Bu dilimleri yan yana dizdiğimizde yaklaşık bir dikdörtgen elde ederiz. Bu dikdörtgenin bir kenarı yaklaşık olarak πr (çevre uzunluğunun yarısı), diğer kenarı ise r (yarıçap) olur. Dolayısıyla alan yaklaşık olarak πr × r = πr² bulunur. Dilim sayısı arttıkça bu yaklaşım mükemmelleşir.

3.2 Çözümlü Örnek 4

Soru: Yarıçapı 5 cm olan bir dairenin alanını bulunuz.

Çözüm: A = πr² formülünü kullanırız.

A = π × 5²

A = π × 25

A = 25π cm²

Sayısal değer olarak: A ≈ 25 × 3,14 = 78,5 cm²

3.3 Çözümlü Örnek 5

Soru: Çapı 14 cm olan bir dairenin alanını bulunuz. (π = 22/7)

Çözüm: Çap 14 cm ise yarıçap r = 14/2 = 7 cm olur.

A = πr² = (22/7) × 7² = (22/7) × 49 = 22 × 7 = 154 cm²

3.4 Çözümlü Örnek 6

Soru: Bir dairenin alanı 144π cm² ise çapı kaç cm'dir?

Çözüm: A = πr² formülünden r'yi buluruz.

144π = πr²

r² = 144

r = 12 cm

Çap = 2r = 24 cm

4. Daire Dilimi

Bir dairenin iki yarıçapı ve bu yarıçapların ayırdığı yay arasında kalan bölgeye daire dilimi denir. Daire dilimi hesaplamaları, 11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusunun en sık sorulan alt başlıklarından biridir.

4.1 Daire Diliminin Alanı

Merkez açısı α (derece cinsinden) olan bir daire diliminin alanı şu formülle bulunur:

A(dilim) = (α / 360) × πr²

Eğer açı radyan cinsinden verilmişse:

A(dilim) = (θ / 2) × r² (burada θ radyan cinsindendir)

4.2 Daire Diliminin Yay Uzunluğu

Daire diliminin çember üzerindeki kısmına yay denir. Yay uzunluğu şu şekilde hesaplanır:

l = (α / 360) × 2πr

Radyan cinsinden: l = θ × r

4.3 Çözümlü Örnek 7

Soru: Yarıçapı 12 cm olan bir dairede merkez açısı 60° olan daire diliminin alanını ve yay uzunluğunu bulunuz.

Çözüm:

Daire diliminin alanı: A = (60/360) × π × 12² = (1/6) × 144π = 24π cm²

Yay uzunluğu: l = (60/360) × 2π × 12 = (1/6) × 24π = 4π cm

4.4 Çözümlü Örnek 8

Soru: Yarıçapı 9 cm olan bir daire diliminin yay uzunluğu 6π cm ise merkez açısı kaç derecedir?

Çözüm: l = (α/360) × 2πr formülünden α'yı çekeriz.

6π = (α/360) × 2π × 9

6π = (α/360) × 18π

6 = (α/360) × 18

α/360 = 6/18 = 1/3

α = 360/3 = 120°

5. Daire Parçası (Kesen Bölge)

Bir çemberin bir kirişi ve bu kirişin ayırdığı yay arasında kalan bölgeye daire parçası denir. Daire parçasının alanı, daire diliminin alanından ilgili üçgenin alanı çıkarılarak (veya eklenerek) bulunur.

Küçük daire parçası alanı = Daire dilimi alanı – Üçgen alanı

Büyük daire parçası alanı = Dairenin alanı – Küçük daire parçası alanı

5.1 Çözümlü Örnek 9

Soru: Yarıçapı 10 cm olan bir dairede 90° lik merkez açıya karşılık gelen küçük daire parçasının alanını bulunuz.

Çözüm:

Daire diliminin alanı: A(dilim) = (90/360) × π × 10² = (1/4) × 100π = 25π cm²

Merkez açı 90° olduğundan oluşan üçgen dik ikizkenar üçgendir. İki kenarı yarıçapa eşit (10 cm) olan dik üçgenin alanı:

A(üçgen) = (1/2) × 10 × 10 = 50 cm²

Küçük daire parçası alanı = 25π – 50 = 25π – 50 cm² ≈ 28,54 cm²

6. Halka (İç İçe İki Daire)

İç içe geçmiş iki daire arasındaki bölgeye halka denir. Dış dairenin yarıçapı R, iç dairenin yarıçapı r olmak üzere halkanın alanı:

A(halka) = πR² – πr² = π(R² – r²)

6.1 Çözümlü Örnek 10

Soru: Dış yarıçapı 8 cm, iç yarıçapı 5 cm olan bir halkanın alanını bulunuz.

Çözüm:

A = π(R² – r²) = π(64 – 25) = 39π cm² ≈ 122,46 cm²

7. Çevre ve Alan Arasındaki İlişki

Dairenin çevresi ve alanı arasındaki ilişkiyi keşfetmek, birçok sınav sorusunda karşınıza çıkacak önemli bir beceridir. Çevre Ç = 2πr ise r = Ç/(2π) olarak yazılabilir. Bu ifadeyi alan formülünde yerine koyarsak:

A = πr² = π × [Ç/(2π)]² = π × Ç²/(4π²) = Dz/(4π)

Benzer şekilde alan biliniyorsa çevre şöyle bulunabilir: r = √(A/π) ve ardından Ç = 2π√(A/π) = 2√(πA)

7.1 Çözümlü Örnek 11

Soru: Çevresi 10π cm olan bir dairenin alanını bulunuz.

Çözüm: Ç = 2πr → 10π = 2πr → r = 5 cm

A = πr² = π × 25 = 25π cm²

8. Pratik İpuçları ve Sınav Stratejileri

11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusunda sınavlarda başarılı olmak için şu stratejileri uygulayabilirsiniz:

İpucu 1: Sorularda yarıçap mı çap mı verildiğine dikkat edin. En sık yapılan hata çapı doğrudan yarıçap olarak kullanmaktır.

İpucu 2: π sayısının yaklaşık değeri soruda verilmemişse sonucunuzu π cinsinden bırakın.

İpucu 3: Daire dilimi sorularında açının derece mi radyan mı olduğunu kontrol edin.

İpucu 4: Karmaşık şekillerde, şekli bildiğiniz parçalara ayırın. Yarım daire, çeyrek daire gibi temel parçaları tanıyın.

İpucu 5: Birim dönüşümlerine dikkat edin. Eğer yarıçap cm cinsinden verilmişse alan cm², çevre cm cinsinden olacaktır.

İpucu 6: Halka sorularında büyük ve küçük yarıçapları karıştırmamaya özen gösterin.

9. Günlük Hayatta Dairenin Çevresi ve Alanı

Dairenin çevresi ve alanı formülleri günlük hayatta pek çok yerde kullanılır. Bir pizzanın büyüklüğünü karşılaştırırken, bir bahçeye dairesel havuz yaparken, bir tekerleğin kaç tur atacağını hesaplarken bu formülleri kullanırız. Örneğin yarıçapı 30 cm olan bir tekerlek her bir turda 2π × 30 = 60π ≈ 188,5 cm yol alır. 1 km yol gitmek için bu tekerleğin yaklaşık 100000/188,5 ≈ 531 tur dönmesi gerekir.

Mimarlıkta kubbe hesaplamalarından mühendislikte boru kesit alanlarına, astronomide gezegen yörüngelerine kadar daire hesapları hayatımızın her alanında karşımıza çıkar.

10. Radyan ve Derece İlişkisi

Açı ölçüsünde kullanılan iki temel birim vardır: derece ve radyan. Bir tam tur 360° veya 2π radyan'dır. Dönüşüm formülleri şu şekildedir:

Radyan = (Derece × π) / 180

Derece = (Radyan × 180) / π

Daire dilimi sorularında açı radyan cinsinden verildiğinde formüller daha sade hale gelir. Bu nedenle 11. sınıf düzeyinde radyan kavramına hâkim olmak büyük avantaj sağlar.

10.1 Çözümlü Örnek 12

Soru: Yarıçapı 6 cm olan bir dairede merkez açısı π/3 radyan olan daire diliminin alanını bulunuz.

Çözüm: Radyan cinsinden daire dilimi alanı formülü: A = (θ/2) × r²

A = (π/3)/2 × 36 = (π/6) × 36 = 6π cm²

11. Karışık ve İleri Düzey Örnekler

11.1 Çözümlü Örnek 13

Soru: Yarıçapı 10 cm olan bir dairenin içine çizilen en büyük karenin alanı ile dairenin alanı arasındaki farkı bulunuz.

Çözüm: Dairenin içine çizilen en büyük karenin köşegeni, dairenin çapına eşittir. Çap = 20 cm ise karenin köşegeni 20 cm'dir. Kare köşegeni a√2 olduğundan a√2 = 20 → a = 20/√2 = 10√2 cm. Karenin alanı = (10√2)² = 200 cm². Dairenin alanı = π × 100 = 100π cm². Fark = 100π – 200 ≈ 314,16 – 200 = 114,16 cm² veya 100π – 200 cm².

11.2 Çözümlü Örnek 14

Soru: Bir dairenin yarıçapı %50 artırılırsa alanı yüzde kaç artar?

Çözüm: Başlangıç yarıçapı r olsun. Yeni yarıçap = 1,5r. Başlangıç alanı = πr². Yeni alan = π(1,5r)² = 2,25πr². Artış oranı = (2,25πr² – πr²)/πr² = 1,25 = %125 artış.

Yarıçap %50 artınca alan %125 artar. Bu, alanın yarıçapın karesiyle orantılı olmasından kaynaklanır.

11.3 Çözümlü Örnek 15

Soru: İki dairenin çevrelerinin toplamı 36π cm ve yarıçapları oranı 2:1 ise her iki dairenin alanlarını bulunuz.

Çözüm: Yarıçaplar 2k ve k olsun.

2π(2k) + 2π(k) = 36π

4πk + 2πk = 36π

6πk = 36π → k = 6 cm

Yarıçaplar: r₁ = 12 cm, r₂ = 6 cm

A₁ = π × 144 = 144π cm², A₂ = π × 36 = 36π cm²

12. Özet

11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusunun temel formüllerini şöyle özetleyebiliriz:

Çemberin uzunluğu: Ç = 2πr = πd

Dairenin alanı: A = πr²

Daire dilimi alanı: A = (α/360) × πr² veya (θ/2) × r²

Yay uzunluğu: l = (α/360) × 2πr veya θ × r

Halka alanı: A = π(R² – r²)

Bu formülleri ezberlemek kadar anlamak da önemlidir. Bol soru çözerek ve farklı soru tiplerini deneyerek bu konuya hâkim olabilirsiniz. Unutmayın, geometri konularında şekil çizmek çözüme giden en kısa yoldur.

Örnek Sorular

11. Sınıf Matematik – Dairenin Çevresi ve Alanı Çözümlü Sorular

Aşağıda 11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusundan özenle hazırlanmış 10 çözümlü soru bulunmaktadır. İlk 6 soru çoktan seçmeli, son 4 soru açık uçludur.

Soru 1 (Çoktan Seçmeli)

Yarıçapı 9 cm olan bir dairenin çevresi kaç cm'dir?

A) 9π    B) 18π    C) 27π    D) 36π    E) 81π

Çözüm: Ç = 2πr = 2 × π × 9 = 18π cm

Cevap: B

Soru 2 (Çoktan Seçmeli)

Alanı 49π cm² olan bir dairenin çapı kaç cm'dir?

A) 7    B) 14    C) 21    D) 49    E) 98

Çözüm: A = πr² → 49π = πr² → r² = 49 → r = 7 cm. Çap = 2r = 14 cm.

Cevap: B

Soru 3 (Çoktan Seçmeli)

Yarıçapı 10 cm olan bir dairede merkez açısı 72° olan daire diliminin alanı kaç cm²'dir?

A) 10π    B) 15π    C) 20π    D) 25π    E) 30π

Çözüm: A = (72/360) × π × 10² = (1/5) × 100π = 20π cm²

Cevap: C

Soru 4 (Çoktan Seçmeli)

Dış yarıçapı 13 cm, iç yarıçapı 5 cm olan bir halkanın alanı kaç cm²'dir?

A) 144π    B) 120π    C) 100π    D) 169π    E) 64π

Çözüm: A = π(R² – r²) = π(169 – 25) = 144π cm²

Cevap: A

Soru 5 (Çoktan Seçmeli)

Bir çemberin uzunluğu 24π cm ise bu çemberin sınırladığı dairenin alanı kaç cm²'dir?

A) 100π    B) 120π    C) 132π    D) 144π    E) 156π

Çözüm: Ç = 2πr → 24π = 2πr → r = 12 cm. A = πr² = 144π cm²

Cevap: D

Soru 6 (Çoktan Seçmeli)

Yarıçapı 8 cm olan bir dairede merkez açısı 45° olan yayın uzunluğu kaç cm'dir?

A) π    B) 2π    C) 3π    D) 4π    E) 8π

Çözüm: l = (45/360) × 2π × 8 = (1/8) × 16π = 2π cm

Cevap: B

Soru 7 (Açık Uçlu)

Bir dairenin alanı, çevresinin sayısal değerinin 3 katına eşittir. Bu dairenin yarıçapını bulunuz.

Çözüm:

A = 3 × Ç şartı verilmiştir.

πr² = 3 × 2πr

πr² = 6πr

Her iki tarafı πr'ye bölersek (r ≠ 0):

r = 6

Cevap: Yarıçap = 6 birim

Soru 8 (Açık Uçlu)

Yarıçapı 15 cm olan bir dairede merkez açısı 120° olan daire diliminin çevresini (yay + iki yarıçap) bulunuz.

Çözüm:

Yay uzunluğu: l = (120/360) × 2π × 15 = (1/3) × 30π = 10π cm

Daire diliminin çevresi = Yay uzunluğu + 2 × yarıçap

Çevre = 10π + 2 × 15 = 10π + 30

Cevap: Daire diliminin çevresi = (10π + 30) cm ≈ 61,42 cm

Soru 9 (Açık Uçlu)

Bir dairenin yarıçapı 3 katına çıkarılırsa alanı kaç katına çıkar? Açıklayınız.

Çözüm:

Başlangıç alanı: A₁ = πr²

Yeni yarıçap: 3r → Yeni alan: A₂ = π(3r)² = 9πr²

A₂ / A₁ = 9πr² / πr² = 9

Cevap: Alan 9 katına çıkar. Bunun nedeni alanın yarıçapın karesiyle doğru orantılı olmasıdır (r → 3r ise r² → 9r²).

Soru 10 (Açık Uçlu)

Bir parkın ortasında yarıçapı 20 m olan dairesel bir havuz bulunmaktadır. Havuzun etrafına 3 m genişliğinde bir yürüyüş yolu yapılacaktır. Yürüyüş yolunun alanını bulunuz. (π = 3,14)

Çözüm:

Havuzun yarıçapı (iç yarıçap): r = 20 m

Yol dahil dış yarıçap: R = 20 + 3 = 23 m

Yürüyüş yolunun alanı (halka alanı):

A = π(R² – r²) = π(529 – 400) = 129π

A = 129 × 3,14 = 405,06 m²

Cevap: Yürüyüş yolunun alanı ≈ 405,06 m² veya 129π m²

Sınav

11. Sınıf Matematik – Dairenin Çevresi ve Alanı Sınav Soruları

Aşağıdaki sınav, 11. Sınıf Matematik Dairenin Çevresi ve Alanı konusunu kapsamaktadır. Toplam 20 çoktan seçmeli soru bulunmaktadır. Her soru 5 puandır. Süre: 40 dakika.

Sorular

1) Yarıçapı 11 cm olan bir çemberin uzunluğu kaç cm'dir?

A) 11π    B) 22π    C) 33π    D) 44π    E) 121π

2) Çapı 18 cm olan bir dairenin alanı kaç cm²'dir?

A) 18π    B) 36π    C) 72π    D) 81π    E) 324π

3) Çevresi 16π cm olan bir dairenin yarıçapı kaç cm'dir?

A) 4    B) 8    C) 12    D) 16    E) 32

4) Alanı 64π cm² olan bir dairenin çevresi kaç cm'dir?

A) 8π    B) 12π    C) 16π    D) 32π    E) 64π

5) Yarıçapı 6 cm olan bir dairede merkez açısı 60° olan daire diliminin alanı kaç cm²'dir?

A) 3π    B) 6π    C) 9π    D) 12π    E) 36π

6) Yarıçapı 14 cm olan bir dairede merkez açısı 90° olan yayın uzunluğu kaç cm'dir?

A) 3,5π    B) 7π    C) 14π    D) 28π    E) 49π

7) Dış yarıçapı 10 cm, iç yarıçapı 6 cm olan bir halkanın alanı kaç cm²'dir?

A) 16π    B) 36π    C) 64π    D) 100π    E) 136π

8) Bir dairenin yarıçapı 2 katına çıkarılırsa çevresi kaç katına çıkar?

A) 2    B) 4    C) π    D) 2π    E) 8

9) Yarıçapı 5 cm olan bir dairenin yarısının (yarım dairenin) çevresi kaç cm'dir?

A) 5π    B) 5π + 10    C) 10π    D) 10π + 10    E) 5π + 5

10) Alanları toplamı 130π cm² olan iki dairenin yarıçapları oranı 3:1 ise büyük dairenin yarıçapı kaç cm'dir?

A) 9    B) 10    C) √130    D) √117    E) 13

11) Yarıçapı 12 cm olan bir dairede merkez açısı π/4 radyan olan daire diliminin alanı kaç cm²'dir?

A) 9π    B) 12π    C) 18π    D) 24π    E) 36π

12) Çevresi 44 cm olan bir dairenin alanı kaç cm²'dir? (π = 22/7)

A) 77    B) 132    C) 154    D) 176    E) 196

13) Yarıçapı r olan bir dairenin alanı ile çevresi sayısal olarak eşit ise r kaçtır?

A) 1    B) 2    C) π    D) 2π    E) 1/π

14) Bir daire diliminin yay uzunluğu 8π cm, yarıçapı 24 cm ise merkez açısı kaç derecedir?

A) 30°    B) 45°    C) 60°    D) 90°    E) 120°

15) Yarıçapı 10 cm olan bir dairede 60° lik merkez açıya karşılık gelen küçük daire parçasının alanı kaç cm²'dir?

A) 50π/3 – 25√3    B) 100π/3 – 25√3    C) 50π/3 – 50√3    D) 100π/6 – 25√3    E) 25π – 25√3

16) Bir dairenin çapı %20 artırılırsa alanı yüzde kaç artar?

A) 20    B) 40    C) 44    D) 50    E) 120

17) Yarıçapı 4 cm olan bir dairenin çevresine eşit çevreye sahip karenin bir kenar uzunluğu kaç cm'dir?

A) π    B) 2π    C) 4π    D) 8π    E) 16π

18) İki eş daire yan yana konulduğunda oluşan şeklin çevresi, bir dairenin çevresinin kaç katıdır? (Daireler birbirine temas etmektedir ve çevre, dış sınırı ifade eder.)

A) 1    B) 2    C) 3    D) 4    E) π

19) Yarıçapı 8 cm olan bir çeyrek dairenin alanı kaç cm²'dir?

A) 8π    B) 16π    C) 32π    D) 48π    E) 64π

20) Bir daire diliminin alanı 12π cm², yarıçapı 6 cm ise merkez açısı kaç derecedir?

A) 60°    B) 90°    C) 120°    D) 150°    E) 180°

Cevap Anahtarı

1) B    2) D    3) B    4) C    5) B

6) B    7) C    8) A    9) B    10) A

11) C    12) C    13) B    14) C    15) A

16) C    17) B    18) B    19) B    20) C

Çözümler (Kısa)

1) Ç = 2π × 11 = 22π

2) r = 9, A = π × 81 = 81π

3) 16π = 2πr → r = 8

4) 64π = πr² → r = 8, Ç = 2π × 8 = 16π

5) A = (60/360) × π × 36 = 6π

6) l = (90/360) × 2π × 14 = (1/4) × 28π = 7π

7) A = π(100 – 36) = 64π

8) Ç = 2πr; yarıçap 2 katına çıkarsa çevre de 2 katına çıkar.

9) Yarım daire çevresi = yarım çember uzunluğu + çap = π × 5 + 10 = 5π + 10

10) π(3k)² + π(k)² = 130π → 9k² + k² = 130 → 10k² = 130 → k² = 13 → k = √13. Büyük r = 3√13. Kontrol: 9×13 + 13 = 130. Ancak seçeneklere bakarsak 3k = 3√13 ≈ 10,8. En yakın tam değer kontrolü: r₁ = 9, r₂ = 3 ise 81π + 9π = 90π (uymuyor). r₁ = √117, r₂ = √13 ise toplam 130π. Cevap: büyük yarıçap = √117 olarak D şıkkı da olabilir ancak 3√13 = √117 olduğundan seçeneklerde r = 3√13 ifadesiyle D (√117) uyar. Fakat 3 × √13 tam sayı değil. Oranı tekrar yorumlarsak soruda yarıçaplar 3k ve k: toplam alan 10k²π = 130π, k = √13. r₁ = 3√13 = √117. Ancak seçeneklerde A) 9 uymuyor, D) √117 uymaktadır. Kontrol edelim: 9² + 3² = 81 + 9 = 90 ≠ 130. Cevap D olarak güncellenir. (Cevap anahtarında düzeltme: 10. sorunun cevabı D'dir.)

11) A = (π/4)/2 × 144 = 18π

12) 44 = 2 × (22/7) × r → r = 7, A = (22/7) × 49 = 154

13) πr² = 2πr → r = 2

14) 8π = (α/360) × 48π → α/360 = 1/6 → α = 60°

15) Dilim alanı = (60/360) × 100π = 50π/3. Üçgen alanı: eşkenar üçgen (iki kenar 10, aralarındaki açı 60°) → A = (1/2) × 10 × 10 × sin60° = 25√3. Daire parçası = 50π/3 – 25√3.

16) Çap %20 artarsa yarıçap da %20 artar. Yeni alan = π(1,2r)² = 1,44πr². Artış = %44.

17) Daire çevresi = 2π × 4 = 8π. Kare çevresi = 4a = 8π → a = 2π.

18) İki eş daire birbirine dıştan teğet ise dış çevre, iki tam çember uzunluğunun toplamından temas noktasındaki ortak kısımlar çıkarılır. Ancak daireler noktasal temas halinde olduğundan çevreden bir şey eksilmez. Dış sınır = 2 × (2πr) = 4πr. Bir dairenin çevresi 2πr olduğundan oran = 2 katı.

19) A = (1/4) × π × 64 = 16π

20) 12π = (α/360) × π × 36 → α/360 = 12/36 = 1/3 → α = 120°

Çalışma Kağıdı

11. Sınıf Matematik – Dairenin Çevresi ve Alanı Çalışma Kâğıdı

Ad Soyad: _________________________     Tarih: ___/___/______     Sınıf/No: _________

Etkinlik 1: Kavram Haritası – Boşluk Doldurma

Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun kavramlarla doldurunuz.

1. Düzlemde sabit bir noktadan eşit uzaklıktaki noktaların geometrik yerine ________________ denir.

2. Çemberin merkezinden çember üzerindeki bir noktaya olan uzaklığa ________________ denir.

3. Çap, yarıçapın ________________ katıdır.

4. π sayısı, bir çemberin ________________ nin ________________ na oranıdır.

5. Dairenin alanı formülü ________________ dir.

6. Çemberin uzunluğu formülü ________________ dir.

7. Bir daire diliminin merkez açısı arttıkça dilimin alanı ________________ .

8. İç içe iki daire arasında kalan bölgeye ________________ denir.

Etkinlik 2: Formül Uygulama

Aşağıdaki tabloyu doldurunuz. Sonuçları π cinsinden yazınız.

| Yarıçap (r) | Çap (d) | Çevre (Ç) | Alan (A) |

|-------------|---------|-----------|----------|

| 3 cm        | _______ | _________ | ________ |

| _______     | 20 cm   | _________ | ________ |

| 7 cm        | _______ | _________ | ________ |

| _______     | _______ | 30π cm    | ________ |

| _______     | _______ | _________ | 100π cm² |

Etkinlik 3: Daire Dilimi Hesaplamaları

Aşağıdaki soruları çözünüz. Çözümlerinizi kutunun içine yazınız.

Soru 1: Yarıçapı 18 cm olan bir dairede merkez açısı 40° olan daire diliminin alanını ve yay uzunluğunu bulunuz.

 

 

 

Soru 2: Bir daire diliminin yay uzunluğu 5π cm, yarıçapı 15 cm ise merkez açısını bulunuz.

 

 

 

Soru 3: Yarıçapı 8 cm, merkez açısı 90° olan bir daire diliminin çevresini (yay + iki yarıçap) bulunuz.

 

 

 

Etkinlik 4: Halka Problemleri

Soru 1: Dış yarıçapı 15 cm, iç yarıçapı 9 cm olan bir halkanın alanını bulunuz.

 

 

Soru 2: Bir halkanın alanı 56π cm² ve dış yarıçapı 10 cm ise iç yarıçapı kaç cm'dir?

 

 

Etkinlik 5: Gerçek Hayat Problemleri

Problem 1: Çapı 30 cm olan dairesel bir pizza 6 eşit dilime kesilmiştir. Her bir dilimin alanını ve yay uzunluğunu bulunuz.

 

 

 

Problem 2: Yarıçapı 35 cm olan bir bisiklet tekerleği 1 km yol alabilmesi için kaç tam tur dönmelidir? (π = 22/7)

 

 

 

Problem 3: Bir bahçeye yarıçapı 4 m olan dairesel bir çiçeklik yapılacak ve etrafına 50 cm genişliğinde bir bordür konulacaktır. Bordürün kapladığı alanı bulunuz.

 

 

 

Etkinlik 6: Eşleştirme

Sol sütundaki ifadeleri sağ sütundaki sonuçlarla eşleştiriniz.

a) r = 5 cm olan dairenin alanı                ( ) 12π cm

b) d = 12 cm olan dairenin çevresi            ( ) 25π cm²

c) r = 4, α = 90° olan dilimin alanı           ( ) 48π cm²

d) R = 8, r = 4 olan halkanın alanı           ( ) 4π cm²

e) r = 3 cm olan dairenin çevresi             ( ) 6π cm

Etkinlik 7: Doğru / Yanlış

Aşağıdaki ifadelerin doğru (D) veya yanlış (Y) olduğunu belirtiniz.

(   ) 1. Bir dairenin yarıçapı 2 katına çıkarılırsa alanı 4 katına çıkar.

(   ) 2. Çemberin uzunluğu yarıçapla doğru orantılıdır.

(   ) 3. π sayısı rasyonel bir sayıdır.

(   ) 4. Daire diliminin alanı merkez açısıyla doğru orantılıdır.

(   ) 5. Yarım dairenin çevresi πr'dir.

(   ) 6. Halka alanı hesaplanırken çaplar kullanılarak A = π(D² – d²) formülü uygulanır.

(   ) 7. Bir dairenin çevresi iki katına çıkarılırsa alanı dört katına çıkar.

Etkinlik 8: Bonus – Düşün ve Çöz

Soru: Alanları eşit olan bir kare ve bir daire düşünelim. Hangisinin çevresi daha büyüktür? Matematiksel olarak gösteriniz.

 

 

 

 

11. Sınıf Matematik – Dairenin Çevresi ve Alanı Çalışma Kâğıdı | Başarılar dileriz!

Sıkça Sorulan Sorular

11. Sınıf Matematik müfredatı 2025-2026 yılında kaç ünite?

2025-2026 müfredatına göre 11. sınıf matematik dersi birden fazla üniteden oluşmaktadır. Sayfadaki ünite listesinden güncel bilgiye ulaşabilirsiniz.

11. sınıf dairenin Çevresi ve alanı konuları hangi dönemlerde işleniyor?

11. sınıf matematik dersi konuları 1. dönem ve 2. dönem olarak iki yarıyılda işlenmektedir. Her ünitenin tahmini süre bilgisi Millî Eğitim Bakanlığı'nın haftalık ders planlarında yer almaktadır.

11. sınıf matematik müfredatı ne zaman güncellendi?

Gösterilen içerik 2025-2026 eğitim-öğretim yılı için güncellenmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmi sitesinde yayımlanan müfredat dokümanları esas alınmıştır.