Makale

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı – Makale Konu Anlatımı

Makale, düşünce yazıları arasında en önemli türlerden biridir. 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı müfredatında makale türü; tanımı, özellikleri, yapı unsurları, türleri ve tarihsel gelişimi ile ele alınmaktadır. Bu konu anlatımında makaleyle ilgili bilmeniz gereken her şeyi ayrıntılı biçimde bulacaksınız.

Makale Nedir?

Makale, herhangi bir konuda bilgi vermek, bir tezi veya düşünceyi savunmak amacıyla yazılan düşünce yazısıdır. Yazar, makalesinde ele aldığı konuyu nesnel verilerle, kanıtlarla ve örneklerle destekler. Makale, gazete ve dergilerde yayımlanabileceği gibi akademik platformlarda da yer alabilir. Türk Dil Kurumu sözlüğüne göre makale; "bir konuyu tartışmak, bir tezi savunmak için yazılan yazı" olarak tanımlanmaktadır.

Makale türü, diğer düşünce yazılarından farklı olarak bilimsel bir temele dayanır. Yazar, kendi kişisel görüşlerini aktarırken bile bunları kanıtlarla, istatistiklerle veya uzman görüşleriyle desteklemek zorundadır. Bu yönüyle makale, fıkra (köşe yazısı) ve deneme gibi türlerden ayrılır.

Makalenin Genel Özellikleri

Makale türünü diğer düşünce yazılarından ayıran temel özellikler şunlardır:

• Düşünceyi kanıtlama amacı: Makalede yazar bir düşünceyi, tezi veya iddiayı ortaya koyar ve bunu kanıtlamaya çalışır. Her ileri sürülen düşüncenin altı somut verilerle doldurulur.
• Nesnel (objektif) anlatım: Makale, nesnel bir dil kullanır. Yazar kişisel duygularını ön plana çıkarmaz; bunun yerine bilimsel veriler, araştırma sonuçları ve uzman görüşlerine başvurur.
• Açık ve anlaşılır dil: Makale, hedef kitlesine uygun bir dille yazılır. Akademik makalelerde terimsel bir dil tercih edilirken gazete makalelerinde daha yalın bir anlatım benimsenir.
• Kaynak ve kanıt kullanımı: Makale yazarı, iddialarını desteklemek için istatistikler, bilimsel araştırmalar, tarihsel veriler, uzman görüşleri ve örnekler kullanır.
• Mantıksal tutarlılık: Makaledeki düşünceler mantıksal bir sıra içinde verilir. Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri arasında güçlü bir bağ bulunur.
• Gazete ve dergilerde yayımlanma: Makale, genellikle gazete, dergi veya akademik yayın organlarında yayımlanır.
• Ciddi ve ağırbaşlı bir üslup: Makalede samimi veya senli benli bir üslup kullanılmaz. Yazarın üslubu ciddi, saygılı ve akademik bir çerçevededir.

Makalenin Yapı Unsurları

Bir makale, belirli yapı unsurlarından oluşur. Bu unsurlar, makalenin düzenli, anlaşılır ve ikna edici olmasını sağlar.

1. Giriş Bölümü

Giriş bölümünde yazar, ele alacağı konuyu tanıtır ve temel tezini ortaya koyar. Bu bölüm okuyucunun dikkatini çekmeli ve makalenin amacını net şekilde ortaya koymalıdır. Giriş paragrafında genellikle konunun önemi vurgulanır, sorun veya durum belirlenir ve yazarın bakış açısı kısaca ifade edilir. İyi bir giriş bölümü, okuyucuyu makalenin devamını okumaya teşvik eder.

2. Gelişme Bölümü

Gelişme bölümü, makalenin en geniş kısmıdır. Bu bölümde yazar, girişte ortaya koyduğu tezi destekleyen kanıtları sunar. Düşünceler paragraflar hâlinde düzenlenir ve her paragrafta farklı bir alt konu veya kanıt ele alınır. Gelişme bölümünde şu unsurlara yer verilir: örnekler, istatistiksel veriler, karşılaştırmalar, tanık ve uzman ifadeleri, bilimsel araştırma sonuçları, tarihsel olgular ve alıntılar. Bu bölümde düşüncelerin mantıksal bir sırayla sunulması büyük önem taşır. Okuyucu, bir paragraftan diğerine geçerken düşünce akışının kopmaması gerekir.

3. Sonuç Bölümü

Sonuç bölümünde yazar, makalenin genelinden çıkan sonucu özetler. Girişte ortaya konan tez, gelişme bölümündeki kanıtlar ışığında değerlendirilir ve kesin bir yargıya varılır. Sonuç bölümünde yeni kanıt veya bilgi eklenmez; yalnızca var olan bilgiler sentezlenir. İyi bir sonuç bölümü, okuyucuda tatmin duygusu yaratır ve konuyu bağlar.

Makalede Kullanılan Düşünceyi Geliştirme Yolları

Makale yazarı, düşüncelerini güçlendirmek ve okuyucuyu ikna etmek için çeşitli düşünceyi geliştirme yollarına başvurur. Bunlar makalenin inandırıcılığını ve derinliğini artırır.

Tanımlama: Makalede ele alınan kavramların açık ve net biçimde tanımlanmasıdır. Örneğin bir eğitim konulu makalede "uzaktan eğitim" kavramının tanımının verilmesi bu yönteme örnek gösterilebilir.

Örnekleme: Soyut düşüncelerin somut örneklerle desteklenmesidir. Yazar, tezini güçlendirmek için gerçek hayattan, tarihten veya bilimsel araştırmalardan örnekler sunar.

Karşılaştırma: İki veya daha fazla kavram, olay ya da durumun benzerlik ve farklılıklar açısından değerlendirilmesidir. Karşılaştırma, okuyucunun konuyu daha iyi kavramasını sağlar.

Tanık gösterme: Alanında uzman kişilerin görüşlerine veya sözlerine yer verilmesidir. Bu yöntem, makalenin güvenilirliğini artırır.

Sayısal verilerden yararlanma: İstatistikler, araştırma sonuçları ve rakamsal verilerle düşüncenin desteklenmesidir. Bu yöntem özellikle bilimsel ve toplumsal konulu makalelerde sıkça kullanılır.

Benzetme (Analoji): Anlatılan konunun bilinen bir duruma benzetilerek açıklanmasıdır. Bu yöntem soyut kavramları somutlaştırır.

Makale Türleri

Makale türü, konusuna ve yayımlandığı ortama göre farklı alt gruplara ayrılabilir. 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı müfredatında bilmeniz gereken başlıca makale türleri şunlardır:

a) Gazete Makalesi

Gazete makalesi, güncel toplumsal, siyasi, ekonomik veya kültürel konularda yazılan ve gazetelerde yayımlanan makale türüdür. Bu tür makalelerde dil, geniş bir okuyucu kitlesine hitap edecek şekilde yalın ve anlaşılır tutulur. Gazete makalesi yazarı, konuyu ele alırken gündemdeki gelişmeleri değerlendirir ve okuyucuya bir bakış açısı sunar. Ancak bu bakış açısı kişisel duyguların değil, kanıtların ve mantıksal çıkarımların ürünü olmalıdır.

b) Bilimsel Makale

Bilimsel makale, belirli bir bilim dalındaki araştırma sonuçlarını veya bilimsel bir konudaki görüşleri sunan makale türüdür. Bu tür makalelerde terimsel bir dil kullanılır ve kaynakça gösterilmesi zorunludur. Bilimsel makaleler akademik dergiler, üniversite yayınları ve araştırma platformlarında yayımlanır. Bilimsel makalelerin belirli yazım kuralları vardır: özet (abstract), giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve kaynakça bölümlerinden oluşur.

c) Eleştirel Makale

Eleştirel makale, bir eseri, bir düşünceyi veya bir durumu eleştiren ve değerlendiren makale türüdür. Bu tür makalelerde yazar, eleştirdiği konuyu nesnel ölçütlerle değerlendirir ve kendi yargısını ortaya koyar. Edebiyat, sanat ve sinema alanlarında eleştirel makale türüne sıkça rastlanır.

Makalenin Tarihsel Gelişimi

Makale türü, Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi ile birlikte girmiştir. Batılılaşma hareketlerinin etkisiyle gazetecilik faaliyetleri başlamış ve gazetelerde makale türünde yazılar yayımlanmaya başlanmıştır.

Tanzimat Dönemi: Türk edebiyatında makale türünün ilk örnekleri Tanzimat Dönemi'nde verilmiştir. Şinasi, İbrahim Şinasi'nin 1860 yılında çıkardığı Tercüman-ı Ahval gazetesindeki "Mukaddime" adlı yazısı, Türk edebiyatında ilk makale olarak kabul edilir. Bu dönemde Namık Kemal, Ziya Paşa ve Ali Suavi gibi yazarlar da makale türünde önemli eserler vermişlerdir. Tanzimat Dönemi makaleleri, toplumsal sorunları ele alan, halkı bilinçlendirmeyi amaçlayan ve Batılılaşma hareketlerini değerlendiren içeriklere sahiptir.

Servetifünun Dönemi: Bu dönemde makale türü daha çok edebiyat ve sanat alanlarında yoğunlaşmıştır. Tevfik Fikret, Halit Ziya Uşaklıgil ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, edebiyat eleştirisi niteliğinde makaleler kaleme almışlardır.

Millî Edebiyat Dönemi: Bu dönemde makale türü, millî bilinç ve toplumsal sorunlar ekseninde gelişmiştir. Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin ve Mehmet Emin Yurdakul gibi isimler, Türkçülük ve milliyetçilik düşüncelerini makaleler aracılığıyla topluma yaymışlardır.

Cumhuriyet Dönemi: Cumhuriyet'in ilanından sonra makale türü çeşitlenmiş, toplumsal, siyasi, kültürel ve bilimsel konularda pek çok makale yazılmıştır. Falih Rıfkı Atay, Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar ve Cemil Meriç gibi yazarlar bu dönemde önemli makalelere imza atmışlardır. Günümüzde ise makale, hem basılı hem de dijital ortamlarda yaygın şekilde üretilmektedir.

Makale ile Diğer Düşünce Yazılarının Karşılaştırılması

11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde makale türünü doğru anlamak için onu diğer düşünce yazılarından ayırt edebilmek gerekir. Aşağıda makale ile sıkça karıştırılan türlerin farkları açıklanmıştır.

Makale ile Deneme Arasındaki Farklar

Makale ve deneme, her ikisi de düşünce yazısı türleri olmasına rağmen aralarında önemli farklar vardır. Makalede yazar, düşüncelerini kanıtlamak zorundadır; denemede ise böyle bir zorunluluk yoktur. Makalede nesnel bir anlatım hâkimdir; denemede ise öznel bir anlatım tercih edilir. Makalede ciddi ve akademik bir üslup kullanılırken denemede samimi, içten ve rahat bir üslup kullanılır. Makalede kesin yargılara varılır; denemede ise kesin yargılardan kaçınılır. Makalede kaynak gösterme ve alıntı yapma önemlidir; denemede bu zorunluluk yoktur.

Makale ile Fıkra (Köşe Yazısı) Arasındaki Farklar

Fıkra (köşe yazısı) ile makale arasında da belirgin farklar bulunur. Fıkrada yazar, güncel bir konuyu kısa ve öz biçimde değerlendirirken makalede konu derinlemesine ele alınır. Fıkrada kanıtlama zorunluluğu yoktur; yazar kişisel görüşlerini aktarabilir. Makalede ise her düşünce kanıtlarla desteklenmelidir. Fıkranın dili daha sade ve günlük konuşma diline yakınken makalenin dili daha ciddi ve akademiktir. Fıkra kısadır; makale ise daha uzun ve ayrıntılıdır.

Makale ile Eleştiri Arasındaki Farklar

Eleştiri türü, bir sanat eserini veya edebî eseri değerlendirmeye odaklanırken makale daha geniş konuları ele alabilir. Eleştiride yazar, belirli bir eserin güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyar. Makalede ise herhangi bir toplumsal, bilimsel veya kültürel konu işlenebilir. Eleştiride öznel değerlendirmeler ağır basabilirken makalede nesnellik ön plandadır.

İyi Bir Makale Nasıl Yazılır?

11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde makale yazmayı öğrenmek, hem sınav başarınızı artıracak hem de eleştirel düşünme becerinizi geliştirecektir. İyi bir makale yazmak için şu adımları izleyebilirsiniz:

Konu seçimi: İlk adım, üzerinde yazacağınız konuyu belirlemektir. Konu, ilgi alanınıza uygun ve yeterli kaynak bulabileceğiniz bir alan olmalıdır. Konunun güncel ve tartışmaya açık olması makalenizi daha ilgi çekici kılar.

Araştırma yapma: Konu belirlendikten sonra kapsamlı bir araştırma yapılmalıdır. Güvenilir kaynaklar, bilimsel yayınlar, istatistikler ve uzman görüşleri toplanmalıdır. Araştırma aşamasında aldığınız notları düzenli tutmanız yazım sürecini kolaylaştırır.

Tez belirleme: Makalenizde savunacağınız ana düşünceyi yani tezinizi net şekilde belirleyin. Teziniz, makalenizin omurgasını oluşturacaktır. Tüm kanıtlarınız ve argümanlarınız bu tezi desteklemeye yönelik olmalıdır.

Plan oluşturma: Yazmaya başlamadan önce makalenizin ana hatlarını belirleyen bir plan oluşturun. Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinde neleri ele alacağınızı planlayın. Bu plan, düşüncelerinizi düzenli ve tutarlı biçimde sunmanıza yardımcı olacaktır.

Taslak yazma: Planınıza uygun olarak makalenizin taslağını yazın. İlk taslakta mükemmeliyetçi olmaya gerek yoktur; önemli olan düşüncelerinizi kâğıda dökmektir.

Gözden geçirme ve düzeltme: Taslağınızı tamamladıktan sonra birkaç kez okuyun. Dil bilgisi hatalarını, anlatım bozukluklarını ve mantıksal tutarsızlıkları düzeltin. Mümkünse bir başkasından da okuyup değerlendirmesini isteyin.

Makale Türünde Önemli Türk Yazarlar

Türk edebiyatında makale türünde öne çıkan yazarları tanımak, 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinde sınav başarınız için oldukça önemlidir.

Şinasi: Türk edebiyatında makale türünün öncüsüdür. Tercüman-ı Ahval gazetesinde yayımlanan "Mukaddime" adlı yazısı, ilk makale örneği sayılır.

Namık Kemal: Tanzimat Dönemi'nin en etkili makale yazarlarından biridir. Hürriyet, vatan sevgisi ve toplumsal sorunlar üzerine güçlü makaleler yazmıştır. "Lisan-ı Osmaninin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazâtı Şâmildir" adlı makalesi önemli örnekler arasındadır.

Ziya Gökalp: Millî Edebiyat Dönemi'nde Türkçülük düşüncesini makale türüyle topluma yaymıştır. "Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak" adlı eseri makale türünün önemli örneklerindendir.

Peyami Safa: Cumhuriyet Dönemi'nde toplumsal, kültürel ve felsefi konularda derinlikli makaleler yazmıştır.

Cemil Meriç: Doğu-Batı karşılaştırması, kültür ve medeniyet konularında kaleme aldığı makaleleriyle tanınır.

Falih Rıfkı Atay: Cumhuriyet Dönemi'nin önemli gazete makale yazarlarındandır. Toplumsal ve siyasi konularda akıcı bir dille makaleler yazmıştır.

Makaleden Örnek Metin İncelemesi

Bir makale metnini incelerken şu sorulara yanıt aramalısınız: Yazarın ana tezi nedir? Tezini desteklemek için hangi kanıtları kullanmıştır? Düşünceyi geliştirme yollarından hangilerine başvurmuştur? Dil ve anlatım özellikleri nasıldır? Makalenin yapı unsurları (giriş, gelişme, sonuç) belirgin midir? Bu soruları yanıtlamak, makale türünü daha iyi kavramanıza ve sınavlarda başarılı olmanıza yardımcı olacaktır.

Makalede Dil ve Anlatım Özellikleri

Makalede kullanılan dil ve anlatım, türün niteliğine göre şekillenir. Makalede dil, göndergesel (bilgi verme) işlevde kullanılır. Açıklayıcı ve tartışmacı anlatım türleri ağırlıklı olarak tercih edilir. Cümleler genellikle nesnel yargı bildirir. Terimler ve kavramlar, konunun gerektirdiği ölçüde kullanılır. Dil sade ve anlaşılır tutulur; ancak bilimsel makalelerde teknik terimler yoğun olabilir. Anlatımda "ben" yerine "biz" zamiri veya edilgen yapılar tercih edilir. Kesin ve net ifadeler kullanılır; belirsiz ve muğlak anlatımlardan kaçınılır.

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Makale Ünitesinde Sınav İçin Bilinmesi Gerekenler

Sınav hazırlığınızda makale konusunda şu noktalara özellikle dikkat etmelisiniz: Makalenin tanımını ve özelliklerini eksiksiz bilmek, makale ile diğer düşünce yazılarını (deneme, fıkra, eleştiri, sohbet) ayırt edebilmek, makalenin yapı unsurlarını (giriş, gelişme, sonuç) tanımak, düşünceyi geliştirme yollarını belirleyebilmek, Türk edebiyatında makale türünün tarihsel gelişimini bilmek, makale türünde eser veren önemli yazarları ve eserlerini tanımak ve verilen bir metinden makale olup olmadığını belirleyebilmek. Bu konulara hâkim olduğunuzda 11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı makale konusundan yüksek puan almanız kolaylaşacaktır.

Özet

Makale, bir düşünceyi kanıtlama amacı taşıyan, nesnel anlatımın hâkim olduğu, giriş-gelişme-sonuç yapısına sahip bir düşünce yazısı türüdür. Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi'nde girmiş ve ilk örneğini Şinasi vermiştir. Makale; gazete makalesi, bilimsel makale ve eleştirel makale gibi alt türlere ayrılır. Denemeden kanıtlama zorunluluğuyla, fıkradan derinliği ve kapsamıyla, eleştiriden ise konu genişliğiyle ayrılır. Makalede açıklayıcı ve tartışmacı anlatım türleri kullanılır. İyi bir makale yazmak için araştırma, tez belirleme, planlama ve düzeltme aşamalarının titizlikle takip edilmesi gerekir.