Tanzimat Dönemi Şiir

Tanzimat Dönemi Şiirine Giriş

Tanzimat Dönemi, Türk edebiyatı tarihinde köklü değişimlerin yaşandığı bir dönüm noktasıdır. 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı yalnızca siyasi ve toplumsal alanda değil, edebiyat ve sanat alanında da büyük yeniliklerin kapısını aralamıştır. 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Tanzimat Dönemi Şiir konusu, bu dönemde şiirin nasıl dönüştüğünü, hangi yeni kavramların edebiyata girdiğini ve şairlerin toplumsal meselelere nasıl yaklaştığını inceler. Tanzimat Dönemi şiiri, Divan edebiyatının yüzyıllardır süregelen geleneklerinden kopmaya başlayan, Batı edebiyatından etkilenen ve Türk şiirini modern bir çizgiye taşıyan bir sürecin adıdır.

Tanzimat öncesinde Türk şiiri büyük ölçüde Divan edebiyatı geleneğine bağlıydı. Aruz ölçüsü, mazmunlar, kalıplaşmış benzetmeler ve belirli nazım biçimleri bu geleneğin temel unsurlarıydı. Ancak 19. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı aydınları Batı'yla daha yoğun bir etkileşime girmiş, Fransız edebiyatı başta olmak üzere Avrupa edebiyat akımlarını yakından takip etmeye başlamışlardır. Bu etkileşim, şiirde hem biçimsel hem de içerik açısından önemli değişimlere yol açmıştır.

Tanzimat Döneminin Tarihsel Arka Planı

Tanzimat Fermanı'nın ilanı, Osmanlı Devleti'nin modernleşme çabalarının en somut adımlarından biriydi. Mustafa Reşit Paşa'nın öncülüğünde hazırlanan bu ferman, hukuk, eğitim ve yönetim alanlarında köklü reformlar öngörüyordu. Bu reformlar doğal olarak edebiyat ve sanat hayatını da derinden etkiledi. Avrupa'ya gönderilen öğrenciler, orada edindikleri bilgi ve deneyimleri Osmanlı topraklarına taşıdılar. Gazetelerin yayımlanmaya başlaması, matbaanın yaygınlaşması ve çeviri faaliyetlerinin artması edebiyatta yeni bir dönemin habercisi oldu.

Tanzimat Dönemi edebiyatı genel olarak iki ana evrede incelenir: Birinci Dönem (1860-1876) ve İkinci Dönem (1876-1896). Her iki dönemin şiir anlayışı, temaları, dil ve üslup özellikleri birbirinden belirgin şekilde farklılık gösterir. Bu ayrım, 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı müfredatında özellikle vurgulanan temel konulardan biridir.

Tanzimat Birinci Dönem Şiirinin Genel Özellikleri

Tanzimat Birinci Dönem şiiri, toplumcu bir anlayışla kaleme alınmış eserlerden oluşur. Bu dönem şairleri, "toplum için sanat" ilkesini benimsemiş ve şiiri halkı aydınlatmanın, bilinçlendirmenin bir aracı olarak görmüşlerdir. Tanzimat Dönemi Şiir denildiğinde akla ilk gelen isimler olan Şinasi, Ziya Paşa ve Namık Kemal bu dönemin en önemli temsilcileridir.

Birinci dönem şiirinin en belirgin özelliklerinden biri, içerikte köklü değişiklikler yapılırken biçimde büyük ölçüde Divan edebiyatı geleneğinin sürdürülmesidir. Şairler hâlâ gazel, kaside, murabba gibi klasik nazım biçimlerini ve aruz ölçüsünü kullanmışlardır. Ancak bu kalıpların içine yeni kavramlar, yeni düşünceler ve yeni temalar yerleştirmişlerdir. Hak, adalet, hürriyet, eşitlik, vatan, millet gibi kavramlar ilk kez bu dönemde şiire girmiştir.

Bu dönem şairlerinin bir diğer önemli özelliği, dilde sadeleşmeyi savunmalarıdır. Özellikle Şinasi, halkın anlayabileceği bir dille yazmayı ilke edinmiştir. Ancak bu savunuya rağmen pratikte tam anlamıyla sade bir dile ulaşılamamış, Arapça ve Farsça kelimeler kullanılmaya devam edilmiştir. Yine de Divan edebiyatının ağır ve süslü diline kıyasla önemli bir sadeleşme gerçekleştirildiği söylenebilir.

Birinci dönem şiirinde parça güzelliği yerine bütün güzelliği ön plana çıkmıştır. Divan edebiyatında her beyit kendi içinde bağımsız bir anlam taşırken, Tanzimat şairlerinde şiirin tamamında bir konu birliği sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca şiirde başlık kullanılması da bu dönemde yaygınlaşmıştır; Divan şiirinde genellikle başlık bulunmazken, Tanzimat şairleri şiirlerine konuyu yansıtan başlıklar koymuşlardır.

Tanzimat Birinci Dönem Şairlerinin Ortak Özellikleri

Birinci dönem şairleri, edebiyatı toplumsal bir misyon olarak görmüşlerdir. Onlar için şiir, güzel sözler söylemenin ötesinde bir işleve sahiptir: Halkı uyandırmak, eğitmek ve toplumsal sorunlara dikkat çekmek. Bu şairler aynı zamanda gazetecilik, siyaset ve düşünce alanlarında da aktif rol oynamışlardır. Edebiyat ile siyaset, düşünce ile sanat iç içe geçmiştir.

Bu dönem şairleri Fransız edebiyatından büyük ölçüde etkilenmişlerdir. Özellikle Fransız romantizminin ve aydınlanma düşüncesinin izleri eserlerinde açıkça görülür. Victor Hugo, Jean-Jacques Rousseau ve Montesquieu gibi düşünür ve yazarların fikirleri Tanzimat şairlerini derinden etkilemiştir. Romantizm akımının etkisi özellikle Namık Kemal'in eserlerinde belirgin biçimde hissedilir.

Şinasi (1826-1871)

Şinasi, Tanzimat edebiyatının öncü ismi ve modern Türk edebiyatının kurucularından biridir. Tercüman-ı Ahval gazetesini çıkararak Türk basın tarihinde önemli bir sayfa açmıştır. Şiirde en önemli yeniliği, Batılı anlamda ilk şiir çevirilerini yapması ve Türk şiirine yeni temalar kazandırmasıdır.

Şinasi'nin "Münacaat" adlı şiiri, Tanzimat şiirinin başlangıç noktalarından biri kabul edilir. Bu şiirde geleneksel münacaat formunu kullanan Şinasi, içeriğe akılcı ve felsefi bir bakış açısı katmıştır. Tanrı'ya yakarış yerine aklın ve bilimin önemine vurgu yapan bir tutum sergilemiştir. Divan edebiyatında Tanrı'ya sığınma ve yakarış teması işlenirken, Şinasi bu formda akılcılığı ön plana çıkarmıştır.

Şinasi aynı zamanda La Fontaine'den fabller çevirerek Türk edebiyatına bu türü kazandırmıştır. Şiirlerinde sade bir dil kullanmaya özen göstermiş, halkın anlayabileceği bir Türkçe hedeflemiştir. Divan-ı Şinasi adlı eseri onun şiirlerini bir araya getiren önemli bir yapıttır.

Ziya Paşa (1829-1880)

Ziya Paşa, Tanzimat Birinci Dönemin en çelişkili ve aynı zamanda en yetenekli şairlerinden biridir. "Şiir ve İnşa" makalesinde halk şiirini ve sade Türkçeyi savunmuş, ancak uygulamada Divan şiiri geleneğine bağlı kalmıştır. Bu çelişki, Tanzimat edebiyatının genel bir özelliği olan "eski-yeni arasında kalma" durumunun en belirgin örneğidir.

Ziya Paşa'nın en tanınmış eserleri arasında Terkib-i Bent ve Terci-i Bent başta gelir. Bu eserlerinde felsefi düşünceler, toplumsal eleştiriler ve kaderin acımasızlığı gibi temaları işlemiştir. Terkib-i Bent'teki "Nush ile uslanmayanı etmeli tekdir / Tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir" gibi beyitleri halk arasında atasözü gibi kullanılır hâle gelmiştir.

Harabat adlı antolojisi ise Divan şiirinin en güzel örneklerini bir araya getiren kapsamlı bir derlemedir. Ancak bu eser, daha önce "Şiir ve İnşa" makalesinde savunduğu görüşlerle çeliştiği için Namık Kemal tarafından eleştirilmiştir. Namık Kemal, bu eleştirilerini Tahrib-i Harabat ve Takip adlı eserlerinde dile getirmiştir.

Namık Kemal (1840-1888)

Namık Kemal, Tanzimat edebiyatının en coşkulu ve etkili şairlerinden biridir. "Vatan Şairi" olarak anılır ve eserlerinde hürriyet, vatan, millet gibi kavramları güçlü bir duygu yoğunluğuyla işlemiştir. Romantizm akımından etkilenmiş, şiirde coşkulu ve heyecanlı bir üslup benimsemiştir.

Namık Kemal'in en bilinen şiirlerinden biri olan "Hürriyet Kasidesi", Tanzimat şiirinin manifestosu niteliğindedir. Bu şiirde özgürlük kavramı yüceltilmiş, baskıya ve zulme karşı direniş teması işlenmiştir. Kaside formunda yazılmış olan bu şiir, geleneksel kaside yapısını kullanmasına rağmen içerik olarak tamamen yeni ve devrimci bir anlayış taşır.

Namık Kemal, "Vaveyla" ve "Vatan Mersiyesi" gibi şiirleriyle de tanınır. Bu şiirlerde vatan sevgisi, bağımsızlık isteği ve toplumsal sorumluluk duygusu ön plana çıkar. Namık Kemal şiiri bir mücadele aracı olarak görmüş ve eserlerini bu doğrultuda kaleme almıştır. Onun için şiir, bireysel duyguların ifadesi değil, toplumsal ideallerin yüksek sesle dile getirilmesidir.

Tanzimat İkinci Dönem Şiirinin Genel Özellikleri

Tanzimat İkinci Dönem şiiri, birinci döneme kıyasla belirgin farklılıklar gösterir. Bu dönemde "sanat için sanat" anlayışı benimsenmiş, şiir toplumsal mesajlar taşıma işlevinden uzaklaşarak bireysel duyguların, estetik kaygıların ve sanatsal arayışların ifade aracı hâline gelmiştir. İkinci dönem şairleri olan Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan ve Muallim Naci bu anlayışın temsilcileridir.

İkinci dönem şiirinde aşk, ölüm, tabiat, metafizik düşünceler ve bireysel huzursuzluklar temel temalar olarak öne çıkar. Toplumsal konular geri planda kalırken, insanın iç dünyası, varoluşsal sorgulamaları ve estetik duyarlılıkları ön plana geçmiştir. Bu değişim, dönemin siyasi koşullarıyla da yakından ilgilidir; II. Abdülhamit döneminin baskıcı yönetimi, şairleri toplumsal konulardan uzaklaşmaya ve bireysel temalara yönelmeye itmiştir.

Biçimsel açıdan ikinci dönem şiiri, birinci döneme göre çok daha yenilikçidir. Divan edebiyatı nazım biçimleri büyük ölçüde terk edilmiş, Batı edebiyatından alınan yeni nazım biçimleri denenmiştir. Özellikle Abdülhak Hamit Tarhan, şiirde biçim denemelerine en çok girişen şair olmuştur. Serbest müstezat yaygınlaşmış, şiirin dış yapısında önemli yenilikler gerçekleştirilmiştir.

Dil açısından ise ikinci dönem şiiri, birinci döneme göre daha ağır ve süslüdür. Birinci dönemin sadeleşme ideali bu dönemde büyük ölçüde terk edilmiş, Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalara yeniden bolca yer verilmiştir. Bu durum, Servetifünun edebiyatına geçişin habercisi niteliğindedir.

Recaizade Mahmut Ekrem (1847-1914)

Recaizade Mahmut Ekrem, Tanzimat İkinci Dönemin en etkili isimlerinden biridir. "Üstat Ekrem" olarak anılır ve özellikle genç kuşak üzerindeki etkisiyle bilinir. Servetifünun edebiyatının oluşmasında kilit rol oynamış, Tevfik Fikret başta olmak üzere birçok genç şairi etkilemiştir.

Recaizade Mahmut Ekrem, "Güzel olan her şey şiirin konusu olabilir" görüşünü savunmuştur. Bu anlayış, Divan edebiyatının kalıplaşmış konu ve temalarına karşı bir başkaldırı niteliğindedir. Şiirde güzellik ve estetik kaygıyı ön plana çıkarmış, şiirin toplumsal bir işlev taşımasının zorunlu olmadığını belirtmiştir.

Recaizade'nin şiirlerinde ölüm, hastalık ve kaybetme acısı önemli temalar olarak karşımıza çıkar. Oğlu Nijat'ın genç yaşta ölümü onu derinden etkilemiş ve bu acıyı şiirlerine yansıtmıştır. "Bir Ölünün Defteri" ve "Nijat Ekrem" gibi eserleri bu acının ürünleridir.

Recaizade Mahmut Ekrem, Muallim Naci ile girdiği "eski-yeni" tartışması ile de edebiyat tarihinde önemli bir yer tutar. Muallim Naci eski edebiyat geleneğini savunurken, Recaizade yenilikçi bir tutum sergilemiştir. Bu tartışma, Tanzimat döneminin genel karakteristiğini yansıtan önemli bir entelektüel çatışmadır.

Abdülhak Hamit Tarhan (1852-1937)

Abdülhak Hamit Tarhan, "Şair-i Azam" (en büyük şair) unvanıyla anılır ve Tanzimat İkinci Dönemin en yenilikçi şairidir. Türk şiirinde biçim ve içerik açısından en köklü değişiklikleri gerçekleştiren isimlerden biridir. Divan edebiyatı nazım biçimlerini tamamen terk ederek Batılı nazım biçimlerini kullanmış, Türk şiirine yeni bir yön vermiştir.

Abdülhak Hamit'in şiirlerinde ölüm, sonsuzluk, Tanrı, metafizik arayışlar, tabiat ve aşk temel temalar olarak öne çıkar. Özellikle ölüm teması eserlerinde çok sık işlenir. Eşi Fatma Hanım'ın ölümü üzerine yazdığı "Makber" adlı eseri, Türk edebiyatının en önemli şiir kitaplarından biridir. Makber'de ölüm karşısındaki çaresizlik, varoluşsal sorgulama ve metafizik arayış derin bir şekilde dile getirilmiştir.

Abdülhak Hamit, "Ölü", "Bunlar Odur", "Sahra", "Bâlâdan Bir Ses" ve "Garam" gibi şiirleriyle de tanınır. Sahra, Türk edebiyatında ilk pastoral şiir örneği olarak kabul edilir. Abdülhak Hamit şiirde cesur denemelere girişmiş, geleneksel kalıpları kırarak Türk şiirine büyük bir özgürlük alanı açmıştır. Aruz ölçüsünün yanı sıra hece ölçüsünü de kullanmış, serbest müstezatı yaygınlaştırmıştır.

Muallim Naci (1850-1893)

Muallim Naci, Tanzimat döneminin en tartışmalı şairlerinden biridir. Eski edebiyat geleneğine bağlılığıyla bilinen Muallim Naci, Divan şiirinin savunucusu olarak edebiyat tarihinde yer edinmiştir. Ancak onu yalnızca eskinin savunucusu olarak görmek doğru değildir; Muallim Naci de kendi içinde yenilikçi arayışlara girmiştir.

Muallim Naci'nin en önemli katkılarından biri, hece ölçüsünü kullanması ve sade bir Türkçe ile şiirler yazmasıdır. Divan geleneğine bağlı görünmesine rağmen, halk şiirinin ölçü ve dil özelliklerinden de yararlanmıştır. "Köylü Kızların Şarkısı" gibi şiirleri bu anlayışın ürünleridir.

Muallim Naci, Recaizade Mahmut Ekrem ile girdiği eski-yeni tartışması ile edebiyat tarihinde önemli bir iz bırakmıştır. Bu tartışma, "Demdeme" ve "Zemzeme" adlı eserler etrafında şekillenmiştir. Recaizade'nin "Zemzeme" adlı eserine Muallim Naci "Demdeme" ile karşılık vermiştir. Bu tartışma, Tanzimat döneminin eski ve yeni arasındaki gerilimini somut biçimde ortaya koyar.

Tanzimat Dönemi Şiirinde Biçimsel Yenilikler

Tanzimat Dönemi şiirinde biçimsel açıdan birçok yenilik gerçekleştirilmiştir. Bu yenilikleri maddeler hâlinde incelemek konunun anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Öncelikle, Divan edebiyatının temel nazım birimleri olan beyit yerine bent kullanımı yaygınlaşmıştır. Bentlerle kurulan şiirler, daha uzun ve bütüncül bir anlatıma olanak tanımıştır.

İkinci olarak, şiirde başlık kullanımı benimsenmiştir. Divan şiirinde genellikle başlık kullanılmazken, Tanzimat şairleri eserlerine konuyu yansıtan başlıklar koymuşlardır. Bu uygulama, şiirin belirli bir konu etrafında şekillendiğini ve bütünlük taşıdığını gösterir.

Üçüncü önemli yenilik, Batılı nazım biçimlerinin denenmesidir. Özellikle Abdülhak Hamit, Batı şiirinden aldığı biçimleri Türk şiirine uyarlamıştır. Sone gibi Batılı nazım biçimleri ilk kez bu dönemde kullanılmıştır.

Dördüncü olarak, serbest müstezat yaygınlaşmıştır. Aruz ölçüsünün farklı kalıplarının bir arada kullanıldığı serbest müstezat, şiirde daha esnek bir yapı oluşturmuş ve serbest nazma geçişte bir köprü işlevi görmüştür.

Beşinci yenilik, bütün güzelliğinin ön plana çıkmasıdır. Divan edebiyatında her beyit kendi içinde bağımsız bir güzellik taşırken, Tanzimat şiirinde şiirin tamamında anlam bütünlüğü sağlanmaya çalışılmıştır. Bu yaklaşım, modern şiir anlayışına doğru atılmış önemli bir adımdır.

Tanzimat Dönemi Şiirinde Tematik Yenilikler

Tanzimat Dönemi şiirinde içerik açısından da köklü değişimler yaşanmıştır. Hürriyet, eşitlik, adalet, vatan, millet ve hak gibi kavramlar ilk kez bu dönemde Türk şiirine girmiştir. Divan edebiyatında aşk, tasavvuf, tabiat ve övgü gibi geleneksel temalar işlenirken, Tanzimat şairleri şiire toplumsal ve siyasal boyut kazandırmışlardır.

Birinci dönemde toplumsal temalar ağırlıklıyken, ikinci dönemde bireysel temalar öne çıkmıştır. Aşk, ölüm, tabiat, metafizik sorgulamalar ve bireysel huzursuzluklar ikinci dönem şiirinin temel konularını oluşturur. Bu tematik ayrım, Tanzimat şiirinin iki dönem hâlinde incelenmesinin en önemli gerekçelerinden biridir.

Tabiat teması da Tanzimat şiirinde yeni bir boyut kazanmıştır. Divan edebiyatında tabiat büyük ölçüde soyut ve kalıplaşmış betimlemelerle ele alınırken, Tanzimat şairlerinde tabiat daha gerçekçi ve somut bir biçimde tasvir edilmiştir. Özellikle Abdülhak Hamit'in "Sahra" adlı eseri, tabiatı doğrudan gözlemlere dayalı olarak anlatan öncü bir yapıttır.

Tanzimat Dönemi Şiirinde Dil ve Üslup

Tanzimat Dönemi şiirinde dil konusunda önemli tartışmalar yaşanmıştır. Birinci dönem şairleri, halkın anlayabileceği sade bir dille yazmayı ilke edinmişlerdir. Özellikle Şinasi, dilin sadeleştirilmesi gerektiğini savunmuş ve eserlerinde bu ilkeyi uygulamaya çalışmıştır. Namık Kemal de sade bir dil kullanmayı hedeflemiş, ancak coşkulu üslubu nedeniyle zaman zaman ağır bir dile kaymıştır.

Ziya Paşa'nın durumu ise daha karmaşıktır. "Şiir ve İnşa" makalesinde Türk edebiyatının asıl kaynaklarının halk şiiri ve sade Türkçe olduğunu savunmuş, ancak "Harabat" antolojisiyle Divan edebiyatını ön plana çıkarmıştır. Bu çelişki, Tanzimat döneminin genel bir özelliğidir: Teori ile pratik arasındaki uyumsuzluk.

İkinci dönemde ise dil konusundaki sadeleşme ideali büyük ölçüde terk edilmiştir. Recaizade Mahmut Ekrem ve Abdülhak Hamit, eserlerinde ağır bir dil kullanmışlardır. Bu durum, ikinci dönem şiirinin estetik kaygıyı ön plana çıkarmasıyla doğrudan ilişkilidir. Sanat için sanat anlayışı, dilin de daha rafine ve seçkin olmasını gerektirmiştir.

Birinci ve İkinci Dönem Karşılaştırması

Tanzimat şiirinin iki dönemini karşılaştırmak, 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı sınavlarında sıkça karşılaşılan bir konu olduğu için bu bölümde ayrıntılı bir değerlendirme yapılacaktır. Sanat anlayışı açısından birinci dönem "toplum için sanat" ilkesini benimserken, ikinci dönem "sanat için sanat" anlayışını savunmuştur.

Tema açısından birinci dönemde hürriyet, vatan, millet, adalet gibi toplumsal kavramlar ön plandayken, ikinci dönemde aşk, ölüm, tabiat, metafizik gibi bireysel ve evrensel temalar işlenmiştir. Dil açısından birinci dönem sade bir dili hedeflerken, ikinci dönem daha ağır ve süslü bir dil kullanmıştır.

Biçim açısından birinci dönem Divan edebiyatı nazım biçimlerine büyük ölçüde bağlı kalırken, ikinci dönem Batılı nazım biçimlerini denemiş ve geleneksel kalıplardan daha cesur kopmalar gerçekleştirmiştir. Etkilenme açısından her iki dönem de Fransız edebiyatından etkilenmiştir; birinci dönem klasisizm ve romantizmden, ikinci dönem romantizm ve realizm akımlarından beslenmiştir.

Tanzimat Dönemi Şiirinin Türk Edebiyatındaki Yeri ve Önemi

Tanzimat Dönemi şiiri, Türk edebiyatının modernleşme sürecinde köprü niteliğinde bir işlev görmüştür. Divan edebiyatından modern Türk edebiyatına geçişte bir ara dönem olan Tanzimat, hem geleneği sürdürmüş hem de yeniliklere kapı açmıştır. Bu dönemde atılan temeller, Servetifünun, Fecriati ve Millî Edebiyat dönemlerinin hazırlayıcısı olmuştur.

Tanzimat şairleri, şiirde ilk kez toplumsal sorunları gündeme getirmiş, bireyin ve toplumun hak ve özgürlüklerini savunmuşlardır. Hürriyet, eşitlik ve adalet gibi kavramların şiire girmesi, Türk edebiyatının düşünsel zeminini zenginleştirmiştir. Ayrıca Batılı edebiyat akımlarıyla kurulan ilk ciddi temaslar bu dönemde gerçekleşmiştir.

Biçimsel açıdan Tanzimat şiiri, Divan edebiyatının katı kurallarını gevşetmiş ve şiirde deneyselliğin önünü açmıştır. Abdülhak Hamit'in cesur biçim denemeleri, serbest müstezatın yaygınlaşması ve Batılı nazım biçimlerinin kullanılması, modern Türk şiirine giden yolda önemli adımlardır.

Sonuç olarak, 11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Tanzimat Dönemi Şiir konusu, Türk edebiyatının en kritik dönüm noktalarından birini ele alır. Bu dönemin özelliklerini, şairlerini ve eserlerini iyi anlamak, hem edebiyat tarihinin genel akışını kavramak hem de sonraki dönemleri daha iyi analiz edebilmek açısından büyük önem taşır.

Özet ve Tekrar

Tanzimat Dönemi şiiri, 1860-1896 yılları arasında iki ana evrede gelişmiştir. Birinci dönemde Şinasi, Ziya Paşa ve Namık Kemal toplumcu bir anlayışla eserler verirken; ikinci dönemde Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan ve Muallim Naci bireysel ve estetik kaygılarla yazmışlardır. Birinci dönemde eski biçim korunarak yeni içerikler işlenmiş, ikinci dönemde ise hem biçimde hem içerikte köklü değişiklikler yapılmıştır. Tanzimat şiiri, Divan edebiyatından modern Türk edebiyatına geçişte bir köprü görevi görmüş ve Türk şiirinin evriminde belirleyici bir rol oynamıştır.