Paylaşma ve Yardımlaşma

6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi – Paylaşma ve Yardımlaşma Konu Anlatımı

İnsanlar toplum hâlinde yaşayan varlıklardır. Toplum hâlinde yaşamanın en temel gereklerinden biri de birbirimizle paylaşma ve yardımlaşma içinde olmamızdır. İslam dini, insanların birbirleriyle dayanışma içinde yaşamasını, sahip olduğu nimetleri paylaşmasını ve muhtaç olanlara yardım elini uzatmasını büyük bir önemle tavsiye etmiştir. Bu konuda pek çok ayet ve hadis bulunmaktadır. 6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinin 5. ünitesi olan "İslam ve Güzel Ahlak" ünitesinde ele alınan Paylaşma ve Yardımlaşma konusu, hem bireysel hem de toplumsal açıdan son derece değerli mesajlar içermektedir.

Paylaşma Nedir?

Paylaşma, sahip olduğumuz maddi ve manevi değerleri başkalarıyla bölüşme, onların da bu değerlerden faydalanmasını sağlama davranışıdır. Paylaşma yalnızca para veya eşya vermek değildir. Bilgimizi, sevgimizi, zamanımızı, tecrübelerimizi ve duygularımızı başkalarıyla bölüşmek de paylaşmanın önemli boyutlarıdır. Bir arkadaşımızın sevincine ortak olmak, üzüntülü anlarında yanında olmak, derslerinde ona yardımcı olmak hep paylaşma örnekleridir.

Paylaşmak, insanın kalbini zenginleştirir ve ruhunu olgunlaştırır. Paylaşan insan hem kendisi mutlu olur hem de çevresine mutluluk yayar. Paylaşmayı bilen insan, bencillikten uzaklaşır, toplumda sevilen ve sayılan bir birey hâline gelir. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.v.), hayatı boyunca sahip olduğu her şeyi çevresiyle paylaşmış ve bu konuda ümmetine en güzel örnek olmuştur.

Yardımlaşma Nedir?

Yardımlaşma, insanların birbirlerinin ihtiyaçlarını karşılamak, sıkıntılarını gidermek ve hayatlarını kolaylaştırmak amacıyla birlikte hareket etmeleridir. Yardımlaşma, toplumların ayakta kalabilmesi için zorunlu olan bir davranıştır. Bireyler tek başlarına her ihtiyaçlarını karşılayamazlar; bu nedenle birbirlerine destek olmaları, el ele vermeleri gerekir. Yardımlaşma hem maddi hem de manevi boyutta gerçekleşebilir. Bir komşunun taşınmasına yardım etmek, hasta bir yakınımıza refakat etmek, ihtiyaç sahibine giyecek veya yiyecek temin etmek yardımlaşmanın somut örneklerindendir.

Yardımlaşan toplumlar güçlü toplumlardır. Tarih boyunca yardımlaşma kültürünü koruyan milletler ayakta kalmayı başarmış, bu değeri kaybeden toplumlar ise çözülme sürecine girmiştir. İslam medeniyeti, yardımlaşmayı kurumsallaştıran pek çok yapı oluşturmuştur. Vakıflar, imarethaneler, kervansaraylar, aşevleri ve sadaka taşları bu yapıların en güzel örnekleridir.

İslam Dininde Paylaşma ve Yardımlaşmanın Önemi

İslam dini, paylaşma ve yardımlaşmaya son derece büyük önem vermiştir. Kur'an-ı Kerim'de bu konuda pek çok ayet bulunmaktadır. Yüce Allah, Mâide Suresi 2. ayette şöyle buyurmuştur: "İyilik ve takva (Allah'a karşı gelmekten sakınma) üzerine yardımlaşın, günah ve düşmanlık üzerine yardımlaşmayın." Bu ayet, yardımlaşmanın iyilik yolunda olması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Müslümanlar, birbirleriyle yardımlaşırken doğru ve güzel olan şeylerde yardımlaşmalı; kötülüğe, haksızlığa ve zararlı işlere birbirlerini yönlendirmemelidir.

Bir başka ayette Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Sevdiğiniz şeylerden Allah yolunda harcamadıkça iyiliğe asla erişemezsiniz." (Âl-i İmrân, 92). Bu ayet, gerçek iyiliğin sadece elde olanı paylaşmakla değil, sevdiğimiz ve değer verdiğimiz şeyleri paylaşmakla mümkün olduğunu vurgulamaktadır. Bu, paylaşmanın samimiyetle ve gönülden yapılması gerektiğinin en güçlü ifadesidir.

Ayrıca Haşr Suresi 9. ayette Medineli Müslümanlar (Ensar) övülerek şöyle buyrulmuştur: "Kendileri ihtiyaç duysalar bile, kardeşlerini kendilerine tercih ederler." Bu ayet, İslam tarihindeki en büyük paylaşma ve yardımlaşma örneklerinden birini anlatmaktadır. Medineli Müslümanlar, Mekke'den hicret eden kardeşlerine evlerini, tarlalarını ve mallarını paylaşmış, onları kendi öz kardeşleri gibi bağırlarına basmışlardır. Bu olay, İslam tarihinde "muhacirlerin ve ensarın kardeşliği" olarak bilinmektedir ve paylaşmanın en yüksek düzeyini temsil etmektedir.

Hz. Muhammed (s.a.v.) ve Paylaşma – Yardımlaşma

Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.v.), paylaşma ve yardımlaşma konusunda en büyük örneğimizdir. O, sahip olduğu her şeyi çevresiyle paylaşır, kimsesizlere, yetimlere, fakirlere ve muhtaçlara yardım ederdi. Kendisi aç kalsa bile yanındakileri doyurmayı tercih ederdi. Bir hadis-i şerifinde şöyle buyurmuştur: "Müslümanların dertleriyle ilgilenmeyen onlardan değildir." Bu hadis, yardımlaşmanın bir tercih değil, müslümanlığın gereği olduğunu açıkça ifade etmektedir.

Hz. Peygamber bir başka hadisinde şöyle buyurmuştur: "Komşusu aç iken tok yatan bizden değildir." Bu söz, paylaşmanın en yakınımızdaki insanlardan başlaması gerektiğini göstermektedir. Önce ailemiz, sonra komşularımız, sonra akrabalarımız ve nihayetinde tüm insanlık ile paylaşım içinde olmamız gerekmektedir.

Bir başka hadis-i şerifte ise Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur: "Veren el, alan elden hayırlıdır." Bu hadis, başkalarına yardım edebilecek durumda olmanın ve bu yardımı yapmanın ne kadar değerli olduğunu belirtmektedir. Müslüman, elinden geldiğince çalışmalı, kazanmalı ve kazandığından ihtiyaç sahipleriyle paylaşmalıdır.

Hz. Muhammed (s.a.v.) Medine'ye hicret ettiğinde, Mekkeli muhacirlerle Medineli ensar arasında kardeşlik ilan etmiştir. Bu kardeşlik sayesinde Medineli Müslümanlar, evlerini, bahçelerini ve mallarını Mekkeli kardeşleriyle paylaşmışlardır. Bu olay, İslam tarihinde eşsiz bir yardımlaşma ve paylaşma örneği olarak yerini almıştır.

Paylaşma ve Yardımlaşmanın Bireysel Faydaları

Paylaşma ve yardımlaşma, öncelikle bireyin kendisine büyük faydalar sağlar. Paylaşan insan, iç huzuruna kavuşur. Başkalarına yardım etmek, insanda derin bir mutluluk ve tatmin duygusu oluşturur. Bilimsel araştırmalar da bunu doğrulamaktadır; yardım eden insanların beyin kimyasında olumlu değişiklikler meydana geldiği, mutluluk hormonlarının arttığı tespit edilmiştir.

Paylaşan birey, bencillikten ve cimrilikten kurtulur. Cimrilik, insanın ruhunu karartır ve onu yalnızlaştırır. Oysa paylaşmak, kalbi genişletir, insanı toplumda sevilen ve aranan bir kişi hâline getirir. Paylaşan insan, empati kurma becerisini geliştirir. Başkalarının ihtiyaçlarını fark eder, onların duygularını anlayabilir ve buna uygun davranır. Bu da sosyal ilişkilerin güçlenmesine katkıda bulunur.

Yardımlaşan insan, aynı zamanda kendisi zor duruma düştüğünde de yardım görme ihtimalini artırır. Toplumda "iyilik yap, iyilik bul" anlayışı, yardımlaşmanın karşılıklı bir süreç olduğunu göstermektedir. Bugün başkasına uzattığınız yardım eli, yarın size geri dönebilir. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki, gerçek yardımlaşma karşılık beklemeden yapılır. Karşılık bekleyerek yapılan yardım, gerçek anlamda bir yardım değildir.

Paylaşma ve Yardımlaşmanın Toplumsal Faydaları

Paylaşma ve yardımlaşma, toplum üzerinde de son derece olumlu etkiler bırakır. Yardımlaşan toplumlarda insanlar arasında güven duygusu artar. Birbirlerine destek olan insanlar, toplumsal bağları güçlendirir ve birlik beraberlik ruhunu canlı tutar. Bir toplumda zenginler fakirlerle paylaşıyorsa, güçlüler güçsüzlere yardım ediyorsa, o toplumda huzur ve barış hâkim olur.

Yardımlaşma, toplumdaki ekonomik eşitsizlikleri de azaltır. Zenginlerin zekât ve sadaka vermesi, vakıfların kurulması, hayır işlerinin desteklenmesi, toplumda gelir dağılımının daha adaletli olmasına katkı sağlar. İslam'ın farz kıldığı zekât ibadeti, bu konuda en sistematik uygulamadır. Zekât, zengin Müslümanların mallarının belirli bir bölümünü ihtiyaç sahiplerine vermesini zorunlu kılmıştır. Bu sayede toplumda yoksulluk azalır, insanlar arasındaki uçurum daralır.

Paylaşma ve yardımlaşma kültürü, toplumda suç oranlarını da düşürür. Çünkü ihtiyaçları karşılanan, yalnız bırakılmayan ve toplumda kendini değerli hisseden bireyler, zararlı davranışlara yönelmezler. Aksine, yardım almayan, dışlanan ve yalnız kalan bireyler, toplum için risk oluşturabilir. Bu nedenle yardımlaşma, hem bireysel hem de toplumsal güvenliğin teminatıdır.

İslam Tarihinde Paylaşma ve Yardımlaşma Örnekleri

İslam tarihi, paylaşma ve yardımlaşma örnekleriyle doludur. Bunların en güzeli, daha önce de değindiğimiz gibi, Muhacir-Ensar Kardeşliği'dir. Mekkeli Müslümanlar, inançları uğruna evlerini ve mallarını bırakarak Medine'ye göç etmişlerdir. Medineli Müslümanlar da onları kucak açarak karşılamış, sahip oldukları her şeyi paylaşmışlardır. Hatta bazı Ensar, tarlalarını ikiye bölerek yarısını muhacir kardeşlerine vermiştir. Bu, insanlık tarihindeki en büyük paylaşma örneklerinden biridir.

Bir diğer önemli örnek, Hz. Ebu Bekir'in fedakârlığıdır. Hz. Ebu Bekir, sahip olduğu malın tamamını İslam uğruna bağışlamıştır. Hz. Ömer malının yarısını getirirken Hz. Ebu Bekir tamamını vermiş, Peygamber Efendimiz "Ailene ne bıraktın?" diye sorduğunda "Allah'ı ve Resulünü bıraktım" demiştir. Bu olay, paylaşmanın en üst düzeyde nasıl yaşandığının bir göstergesidir.

Hz. Osman da büyük bir hayırseverdi. Medine'deki su kuyusunu satın alarak tüm Müslümanların ücretsiz olarak kullanmasını sağlamıştır. Bu davranış, toplum yararına paylaşmanın kurumsal bir örneğidir.

Osmanlı Devleti döneminde ise vakıf kültürü zirveye ulaşmıştır. Osmanlılar, imarethaneler, kervansaraylar, çeşmeler, medreseler, darüşşifalar ve aşevleri kurarak toplumun her kesimine hizmet etmişlerdir. Hatta Osmanlı'da "sadaka taşları" vardı; zenginler bu taşların üzerine para bırakır, ihtiyaç sahipleri de kimseye görünmeden bu paradan ihtiyacı kadar alırdı. Bu uygulama, hem veren hem de alanın onurunu koruyan muhteşem bir paylaşma anlayışını yansıtmaktadır.

Günlük Hayatta Paylaşma ve Yardımlaşma

Paylaşma ve yardımlaşma, yalnızca büyük işler yapmak anlamına gelmez. Günlük hayatımızda pek çok küçük ama değerli paylaşım ve yardımlaşma örneği gerçekleştirebiliriz. İşte bazı örnekler:

Okulda paylaşma: Arkadaşımız kalemini unuttuğunda ona ödünç kalem vermek, derste anlamadığı bir konuyu açıklamak, öğle yemeğimizi tek başına oturan bir arkadaşımızla birlikte yemek, hep birer paylaşma örneğidir. Okulda yeni gelen bir öğrenciye yardımcı olmak, onu gruba dahil etmek ve ona okulu tanıtmak da güzel bir yardımlaşmadır.

Ailede paylaşma: Ev işlerinde annemize ve babamıza yardım etmek, kardeşimizle oyuncaklarımızı paylaşmak, ailenin sevinçlerine ve üzüntülerine ortak olmak, aile içi yardımlaşmanın örnekleridir. Aile içinde paylaşma kültürünün oluşması, çocukların bu değeri toplumda da yaşamasının temelini oluşturur.

Mahallede paylaşma: Yaşlı bir komşumuza alışverişinde yardım etmek, hasta bir komşumuzu ziyaret etmek, bayramlarda komşularımıza ikramda bulunmak, mahalle düzeyinde paylaşma ve yardımlaşmanın güzel örnekleridir. Komşuluk hakkı, İslam'da büyük önem taşımaktadır.

Doğaya karşı paylaşma: Paylaşma sadece insanlarla sınırlı değildir. Sokaktaki hayvanlara su ve yiyecek bırakmak, kuşlara yuva yapmak, ağaç dikmek de paylaşmanın doğaya yönelik boyutudur. Hz. Peygamber, hayvanlara merhamet gösterilmesini de öğütlemiştir.

Paylaşma ve Yardımlaşmanın Önündeki Engeller

Paylaşma ve yardımlaşmanın önünde bazı engeller bulunabilir. Bunların en önemlisi bencilliktir. Bencil insan, yalnızca kendini düşünür ve sahip olduğu şeyleri başkalarıyla paylaşmak istemez. Bencillik, insanı yalnızlaştırır ve toplumdan koparır.

Bir diğer engel cimriliktir. Cimri insan, sahip olduğu maddî değerleri biriktirmeyi sever ve harcamaktan kaçınır. Oysa İslam, cimriliği kötü bir ahlak olarak nitelendirmiş ve Müslümanları cömertliğe teşvik etmiştir. Kur'an-ı Kerim'de cimrilik yapanlar uyarılmış, cömertlik özendirilmiştir.

Kayıtsızlık ve duyarsızlık da yardımlaşmanın önündeki engellerden biridir. Çevremizde ihtiyaç sahibi insanları görmezden gelmek, onların sorunlarıyla ilgilenmemek, toplumsal dayanışmayı zayıflatır. Her birey, çevresine karşı duyarlı olmalı ve yardım edebileceği alanlarda sorumluluk üstlenmelidir.

Gösteriş ve riya da paylaşmanın değerini azaltan önemli bir engeldir. Yardım yaparken başkalarına gösteriş yapmak, bunu bir üstünlük aracı olarak kullanmak, İslam'ın paylaşma anlayışıyla bağdaşmaz. Gerçek paylaşma, samimiyetle ve Allah rızası için yapılmalıdır. Yardım alan kişinin onurunu korumak, onu küçük düşürmemek de son derece önemlidir.

İslam'da Paylaşma ve Yardımlaşma İle İlgili Kavramlar

Zekât: İslam'ın beş şartından biridir. Belirli bir zenginliğe ulaşmış Müslümanların, mallarının bir bölümünü ihtiyaç sahiplerine vermeleri farzdır. Zekât, paylaşmanın en sistematik ve en önemli biçimlerinden biridir.

Sadaka: Farz olmayan, gönüllü olarak yapılan her türlü iyiliktir. Para vermek, gülümsemek, güzel söz söylemek, yoldan taş kaldırmak bile sadaka olarak kabul edilmiştir. Hz. Peygamber "Kardeşinize gülümsemeniz sadakadır" buyurmuştur.

İnfak: Allah yolunda harcama yapmak, sahip olunan nimetlerden başkalarına vermek anlamına gelir. İnfak, hem farz olan zekâtı hem de gönüllü yapılan sadakayı kapsar.

İsar: Kendisi muhtaç olmasına rağmen başkasını kendine tercih etmektir. Bu, paylaşmanın en yüksek mertebesidir. Ensar'ın muhacirlere yaptığı fedakârlık, isarın en güzel örneğidir.

Vakıf: Toplum yararına kurulan ve sürekli hizmet veren kuruluşlardır. İslam medeniyetinde vakıf kültürü çok gelişmiştir. Eğitimden sağlığa, su hizmetinden yemek dağıtımına kadar pek çok alanda vakıflar kurulmuştur.

Paylaşma ve Yardımlaşmada Dikkat Edilmesi Gerekenler

Paylaşma ve yardımlaşma yaparken bazı ilkelere dikkat etmek önemlidir. Öncelikle, yardım samimiyetle yapılmalıdır. Gösteriş için veya karşılık bekleyerek yapılan yardım, gerçek bir yardım değildir. Yardım, Allah rızası için ve gönülden yapılmalıdır.

İkinci olarak, yardım alan kişinin onuru korunmalıdır. Yardım ederken karşıdaki insanı küçük düşürecek, utandıracak davranışlardan kaçınılmalıdır. Osmanlı'daki sadaka taşları, bu ilkenin en güzel örneğidir. Veren de alan da birbirini görmez; böylece herkesin onuru korunurdu.

Üçüncü olarak, yardımlaşma sürekli olmalıdır. Yalnızca bayramlarda veya özel günlerde değil, her zaman paylaşma ve yardımlaşma bilinci içinde olunmalıdır. Günlük hayatta küçük iyilikler yapmak, büyük yardımlardan daha değerli olabilir.

Dördüncü olarak, paylaşma adaletli olmalıdır. En çok ihtiyacı olana öncelik verilmeli, yakınlardan başlanmalıdır. İslam, yardımda öncelik sırasını belirlemiştir: önce aile, sonra akrabalar, sonra komşular ve nihayetinde tüm insanlık.

Paylaşma ve Yardımlaşma Konusunun Özeti

Sonuç olarak, 6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Paylaşma ve Yardımlaşma konusu, İslam'ın temel ahlaki değerlerinden birini ele almaktadır. Paylaşma, sahip olduğumuz her türlü değeri başkalarıyla bölüşmektir. Yardımlaşma ise birbirimizin ihtiyaçlarını karşılamak için dayanışma içinde olmaktır. İslam dini, paylaşma ve yardımlaşmayı emretmiş; Kur'an-ı Kerim ve hadis-i şeriflerle bu konunun önemini vurgulamıştır. Peygamber Efendimiz ve sahabe-i kiram, bu konuda en güzel örnekleri yaşayarak göstermiştir.

Paylaşma ve yardımlaşma, bireye huzur, mutluluk ve toplumsal saygınlık kazandırır. Toplumda ise birlik, beraberlik, güven ve barışın temelini oluşturur. Her Müslüman, gücü ölçüsünde paylaşmalı ve yardımlaşmalıdır. Küçük bir gülümsemeden büyük bir bağışa kadar her iyilik, paylaşmanın bir parçasıdır. Unutmayalım ki bencillik ve cimrilik, insanı hem Allah'tan hem de insanlardan uzaklaştırır. Paylaşan ve yardımlaşan insan ise hem dünyada hem de ahirette kazanan insandır.

Bu konuyu iyi öğrenmek ve hayatımıza geçirmek, daha güzel bir dünya için attığımız en önemli adımlardan biri olacaktır. Her gün en az bir iyilik yapmayı kendimize hedef koyalım ve paylaşma ile yardımlaşmayı bir yaşam biçimi hâline getirelim.