Kurtuluş Savaşı'nın doğu, güney ve batı cepheleri.
Konu Anlatımı
6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük – Kurtuluş Savaşı Cepheleri
Kurtuluş Savaşı, Türk milletinin bağımsızlığını ve vatanını korumak için verdiği büyük mücadelenin adıdır. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, Anadolu toprakları işgal altına girmeye başlamıştır. Bu zorlu dönemde Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde başlayan millî mücadele, birçok cephede düşmana karşı verilen kahramanca savaşlarla taçlanmıştır. Bu yazımızda 6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Kurtuluş Savaşı Cepheleri konusunu tüm ayrıntılarıyla inceleyeceğiz.
Kurtuluş Savaşı'nda Cepheler Neden Açıldı?
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın (30 Ekim 1918) ardından İtilaf Devletleri, Anadolu'nun çeşitli bölgelerini işgal etmeye başladı. Güneyde Fransızlar Adana, Antep, Maraş ve Urfa'yı; batıda Yunanlılar İzmir'i; doğuda ise Ermeniler toprak kazanmaya çalışıyordu. Türk milleti bu işgallere karşı hem düzenli ordu hem de Kuvâ-yı Millîye birlikleriyle direniş gösterdi. Kurtuluş Savaşı'nda üç ana cephe bulunmaktadır: Doğu Cephesi, Güney Cephesi ve Batı Cephesi. Her cephede farklı düşmanlara karşı savaşılmış, farklı komutanlar görev almış ve farklı sonuçlar elde edilmiştir.
Doğu Cephesi
Doğu Cephesi, Kurtuluş Savaşı'nın ilk kapanan cephesidir. Bu cephede Türk ordusu Ermenilere karşı savaşmıştır. Ermeniler, İtilaf Devletleri'nin desteğiyle Doğu Anadolu'da toprak elde etmeye çalışıyorlardı. Wilson İlkeleri'ne dayanarak bölgede bağımsız bir Ermeni devleti kurmak istiyorlardı.
Doğu Cephesi'nin Açılma Nedenleri
Birinci Dünya Savaşı sırasında Doğu Anadolu'da yaşanan olaylar ve savaş sonrasında Ermenilerin toprak talepleri bu cephenin açılmasına neden olmuştur. Paris Barış Konferansı'nda Ermenilere büyük topraklar vaat edilmesi, Ermenilerin Doğu Anadolu'daki Türk köylerine saldırması ve sivil halka zarar vermesi, Türk milletini bu cephede mücadeleye zorlamıştır.
Doğu Cephesi Komutanı
Doğu Cephesi'nin komutanlığına Kâzım Karabekir Paşa atanmıştır. Kâzım Karabekir Paşa, 15. Kolordu Komutanı olarak bölgedeki birliklerin başına geçmiş ve Ermeni kuvvetlerine karşı başarılı bir taarruz gerçekleştirmiştir.
Doğu Cephesi'ndeki Gelişmeler
TBMM, düzenli orduyla ilk savaşını Doğu Cephesi'nde yapmıştır. Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk kuvvetleri, 28 Eylül 1920'de taarruza geçerek kısa sürede Sarıkamış, Kars ve Gümrü'yü geri almıştır. Ermeni kuvvetleri ağır bir yenilgiye uğramış ve barış istemek zorunda kalmıştır.
Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920)
Doğu Cephesi'ndeki Türk zaferinin ardından Ermenistan ile Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Bu antlaşma TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır ve büyük bir diplomatik başarıdır. Gümrü Antlaşması ile Kars, Sarıkamış ve Iğdır Türkiye'ye bırakılmıştır. Ermenistan, Sevr Antlaşması'ndaki toprak taleplerinden vazgeçmiştir. Doğu sınırımız büyük ölçüde güvence altına alınmıştır.
Doğu Cephesi'nin Önemi
Doğu Cephesi'nin kapanması Kurtuluş Savaşı açısından son derece önemlidir. İlk olarak, TBMM'nin ilk askerî ve diplomatik başarısı olması bakımından hem orduya hem de millete büyük moral vermiştir. İkinci olarak, doğu sınırının güvence altına alınmasıyla buradaki birlikler Batı Cephesi'ne kaydırılabilmiştir. Üçüncü olarak, TBMM'nin uluslararası arenada tanınmaya başlamasında önemli bir adım olmuştur. Son olarak, Sevr Antlaşması'nın geçersizliği bu zaferle fiilen kanıtlanmıştır.
Güney Cephesi
Güney Cephesi, Fransızlara ve onların desteklediği Ermeni çetelerine karşı açılmıştır. Bu cephede düzenli ordu savaşmamış, halk doğrudan Kuvâ-yı Millîye (millî kuvvetler) birlikleriyle direniş göstermiştir. Bu nedenle Güney Cephesi, halkın kendi kendini savunduğu bir cephe olarak büyük önem taşır.
Güney Cephesi'nin Açılma Nedenleri
Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından Fransızlar, Adana, Antep, Maraş ve Urfa başta olmak üzere güneydoğu bölgelerini işgal etmiştir. Fransızlar yanlarında Ermeni çetelerini de getirmiş ve bu çeteler sivil halka büyük zulümler yapmıştır. Halkın mal ve can güvenliği tehlikeye girmiş, bu durum bölge halkını silaha sarılmaya zorlamıştır.
Maraş Savunması
Maraş Savunması, Güney Cephesi'ndeki en önemli direnişlerden biridir. Fransız işgaline karşı Maraş halkı büyük bir kahramanlık göstermiştir. Sütçü İmam'ın Fransız askerlerine karşı gösterdiği direniş, Maraş Savunması'nın sembolü olmuştur. Maraş halkı soğuk kış şartlarına rağmen 22 gün boyunca Fransızlara karşı direniş göstermiş ve Fransızlar 12 Şubat 1920'de Maraş'ı terk etmek zorunda kalmıştır. Bu zafer sonucunda Maraş'a "Kahraman" unvanı verilmiştir.
Urfa Savunması
Urfa halkı da Fransız işgaline karşı büyük bir direniş göstermiştir. Urfa'da da halk, Kuvâ-yı Millîye ruhuyla silaha sarılmış ve Fransızlara karşı mücadele etmiştir. 11 Nisan 1920'de Fransızlar Urfa'yı terk etmek zorunda kalmıştır. Bu kahramanlık nedeniyle Urfa'ya "Şanlı" unvanı verilmiştir.
Antep Savunması
Antep Savunması, Güney Cephesi'ndeki en uzun ve en zorlu direniştir. Antep halkı yaklaşık 11 ay boyunca Fransızlara karşı büyük bir kahramanlık göstermiştir. Şahin Bey, Şehit Kamil ve diğer kahramanlar, Antep savunmasının unutulmaz isimleri olmuştur. Antep halkı açlığa, susuzluğa ve cephane yokluğuna rağmen direnmişse de sonunda şehir düşmüştür. Ancak bu büyük direniş, TBMM tarafından takdir edilmiş ve Antep'e "Gazi" unvanı verilmiştir.
Güney Cephesi'nin Kapanması
Sakarya Zaferi'nin ardından Fransa, Türk milletinin yenilmeyeceğini anlamış ve TBMM ile Ankara Antlaşması'nı (20 Ekim 1921) imzalamıştır. Bu antlaşmayla Fransa Güney Anadolu'daki işgaline son vermiş ve Güney Cephesi kapanmıştır. Ankara Antlaşması'nın önemli sonuçları şunlardır: İtilaf Devletleri bloğunda ilk çatlak oluşmuştur. Hatay dışında bugünkü güney sınırımız çizilmiştir. TBMM'nin uluslararası alanda gücü bir kez daha kanıtlanmıştır.
Güney Cephesi'nin Önemi
Güney Cephesi, halkın düzenli ordu olmadan kendi imkânlarıyla düşmana karşı direndiği bir cephedir. Bu cephe, Türk milletinin bağımsızlık azmini ve vatanseverliğini en açık şekilde gösteren örneklerden biridir. Maraş, Urfa ve Antep savunmaları, Türk millî mücadele tarihinin en parlak sayfaları arasında yer almaktadır.
Batı Cephesi
Batı Cephesi, Kurtuluş Savaşı'nın en uzun süren ve en şiddetli savaşların yaşandığı cephedir. Bu cephede Yunan ordusuna karşı savaşılmıştır. Yunanlılar, 15 Mayıs 1919'da İzmir'i işgal etmiş ve Anadolu içlerine doğru ilerlemeye başlamıştır. Batı Cephesi, Kurtuluş Savaşı'nın kaderini belirleyen cephe olmuştur.
Batı Cephesi'nin Açılma Nedenleri
Yunanistan'ın İzmir'i işgal etmesi ve Anadolu içlerine doğru ilerlemesi, Batı Cephesi'nin açılmasının temel nedenidir. Yunanlılar, Megali İdea (Büyük Yunanistan) hayalini gerçekleştirmek için Batı Anadolu'yu ele geçirmek istiyorlardı. İtilaf Devletleri, özellikle İngiltere, Yunanistan'ı destekliyordu.
Kuvâ-yı Millîye Dönemi
Batı Cephesi'nde ilk direniş Kuvâ-yı Millîye birlikleri tarafından gösterilmiştir. Yörük Ali Efe, Demirci Mehmet Efe gibi kahramanlar halk kuvvetlerinin başına geçerek Yunan ilerleyişini yavaşlatmaya çalışmışlardır. Ancak Kuvâ-yı Millîye birlikleri düzensiz yapıları nedeniyle Yunan ordusunu tamamen durdurmakta yetersiz kalmıştır. Bu nedenle TBMM, düzenli ordunun kurulmasına karar vermiştir.
Düzenli Ordunun Kurulması
TBMM, savaşı kazanabilmek için düzenli bir ordunun şart olduğunu anlamıştır. Bu amaçla İsmet (İnönü) Paşa Batı Cephesi Komutanlığına atanmıştır. Kuvâ-yı Millîye birlikleri düzenli ordu bünyesine alınmış ve disiplinli bir ordu yapısı oluşturulmuştur. Bu süreçte bazı Kuvâ-yı Millîye liderlerinin düzenli orduya geçmek istememesi sorun yaratmışsa da bu sorunlar zamanla çözülmüştür.
I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921)
I. İnönü Muharebesi, düzenli ordunun Batı Cephesi'ndeki ilk büyük savaşıdır. Yunan kuvvetleri Eskişehir'i ele geçirmek amacıyla ilerlemiş, ancak İsmet Paşa komutasındaki Türk ordusu İnönü mevzilerinde Yunanlıları durdurmuş ve geri çekilmek zorunda bırakmıştır. Bu zaferin sonuçları son derece önemlidir. Düzenli ordunun ilk başarısı olması halkın ve meclisin orduya güvenini artırmıştır. TBMM'nin otoritesi güçlenmiştir. Londra Konferansı'na TBMM de davet edilmiş, böylece TBMM uluslararası alanda muhatap olarak kabul edilmiştir. Ayrıca Afganistan ile dostluk antlaşması imzalanmış ve Sovyet Rusya ile Moskova Antlaşması yapılmıştır. İsmet Paşa'nın başarısı Mustafa Kemal tarafından takdir edilmiş ve ünlü "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz" sözüyle kutlanmıştır.
II. İnönü Muharebesi (23 Mart – 1 Nisan 1921)
Yunanlılar, I. İnönü yenilgisinin ardından daha güçlü bir orduyla tekrar taarruza geçtiler. II. İnönü Muharebesi, daha şiddetli ve uzun sürmüştür. İsmet Paşa komutasındaki Türk ordusu bir kez daha Yunanlıları durdurmuş ve geri çekilmeye zorlamıştır. Bu zafer, Türk ordusunun gücünü bir kez daha kanıtlamıştır. Mustafa Kemal Paşa bu zafer üzerine "İsmet Paşa'yı ve ordusunu tebrik ederim" demiştir. İtilaf Devletleri, TBMM'nin ciddiye alınması gereken bir güç olduğunu anlamaya başlamıştır.
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921)
Yunanlılar, İnönü yenilgilerinin ardından çok daha büyük bir kuvvetle saldırıya geçtiler. Bu kez Türk ordusu sayıca ve techizat bakımından yetersiz kaldığı için geri çekilmek zorunda kalmıştır. Eskişehir ve Kütahya Yunanlıların eline geçmiştir. Bu durum TBMM'de büyük bir endişeye neden olmuştur. Bunun üzerine TBMM, Mustafa Kemal Paşa'ya Başkomutanlık yetkisi vermiştir. Mustafa Kemal, ordunun Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmesini emretmiştir. Bu geri çekilme, düşmanı yıpratmak ve zaman kazanmak için bilinçli bir strateji olmuştur.
Tekâlif-i Millîye Emirleri
Mustafa Kemal Paşa, Başkomutan olarak ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için Tekâlif-i Millîye (Millî Yükümlülükler) Emirleri'ni yayımlamıştır. Bu emirlerle halktan ordunun ihtiyaç duyduğu yiyecek, giyecek, silah, cephane ve taşıma araçları toplanmıştır. Her aile bir çift çorap ve çarık verecektir. Tüccarlardaki kumaş, deri ve benzeri malzemelerin bir kısmı orduya teslim edilecektir. Halkın elindeki silah ve cephane orduya verilecektir. Ulaşım araçları ordunun hizmetine sunulacaktır. Bu emirler, Türk milletinin savaşa topyekûn katılımını sağlamış ve Sakarya Savaşı'na hazırlığın temelini oluşturmuştur.
Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos – 13 Eylül 1921)
Sakarya Meydan Muharebesi, Kurtuluş Savaşı'nın en kritik dönüm noktalarından biridir. 22 gün 22 gece süren bu muharebe, tarihin en uzun meydan muharebelerinden biri olarak kayıtlara geçmiştir. Mustafa Kemal Paşa bizzat cepheye giderek savaşı yönetmiştir. Savaş sırasında kaburga kemiği kırılmasına rağmen komutayı bırakmamıştır.
Mustafa Kemal'in ünlü emri: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz." Bu emir, savunma hattı değil savunma alanı anlayışını ortaya koymuştur. Yani düşman bir noktayı ele geçirse bile başka bir noktada savunma devam edecektir.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin sonuçları son derece büyüktür. Yunan ordusu ağır bir yenilgiye uğramış ve Sakarya Nehri'nin batısına çekilmek zorunda kalmıştır. Türk ordusunun savunma dönemi sona ermiş, taarruz dönemi başlamıştır. Mustafa Kemal Paşa'ya TBMM tarafından "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi verilmiştir. Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanmış ve Güney Cephesi kapanmıştır. İtilaf Devletleri, TBMM'ye ateşkes ve barış tekliflerinde bulunmaya başlamıştır. Sovyet Rusya ile Kars Antlaşması imzalanarak doğu sınırı kesinleşmiştir. Sakarya Zaferi, Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktası olarak kabul edilir.
Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922)
Büyük Taarruz, Kurtuluş Savaşı'nın son ve en büyük askerî harekâtıdır. Sakarya Zaferi'nden sonra Türk ordusu yaklaşık bir yıl boyunca taarruza hazırlanmıştır. Bu sürede ordu güçlendirilmiş, yeni birlikler oluşturulmuş ve savaş planları hazırlanmıştır. Mustafa Kemal Paşa, taarruz için en uygun zamanı beklemiştir.
26 Ağustos 1922 sabahı Türk ordusu Yunan mevzilerine taarruza geçmiştir. Savaşın planlaması büyük bir gizlilik içinde yapılmış, Yunan ordusu hazırlıksız yakalanmıştır. Dumlupınar Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922) ile Yunan ordusunun ana kuvveti imha edilmiştir. 30 Ağustos, Başkomutanlık Meydan Muharebesi olarak tarihe geçmiştir ve her yıl Zafer Bayramı olarak kutlanmaktadır.
Mustafa Kemal Paşa, Büyük Taarruz'un ardından ordulara ünlü emrini vermiştir: "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!" Bu emir doğrultusunda Türk ordusu hızla batıya ilerlemiş ve 9 Eylül 1922'de İzmir kurtarılmıştır. Yunan kuvvetleri Anadolu'dan tamamen atılmıştır.
Büyük Taarruz'un Sonuçları
Büyük Taarruz'un sonuçları Türk tarihinin akışını değiştirmiştir. Yunan ordusu Anadolu'dan tamamen çıkarılmıştır. Batı Anadolu düşman işgalinden kurtarılmıştır. Kurtuluş Savaşı'nın askerî safhası sona ermiştir. Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmış (11 Ekim 1922) ve barış görüşmelerinin önü açılmıştır. Lozan Barış Antlaşması'na giden süreç başlamıştır.
Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)
Büyük Taarruz'un ardından İtilaf Devletleri ateşkes istemiştir. Mudanya Ateşkes Antlaşması, TBMM adına İsmet Paşa tarafından imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Doğu Trakya savaş yapılmadan TBMM'ye bırakılmıştır. İstanbul ve Boğazlar TBMM yönetimine devredilmiştir. Yunan kuvvetleri Doğu Trakya'yı boşaltmıştır. Mudanya Ateşkes Antlaşması, Kurtuluş Savaşı'nın fiilen sona erdiğini gösteren belgedir.
Kurtuluş Savaşı Cephelerinin Genel Değerlendirmesi
6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Kurtuluş Savaşı Cepheleri konusunu genel olarak değerlendirdiğimizde şu sonuçlara ulaşabiliriz:
Doğu Cephesi ilk kapanan cephedir ve Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk uluslararası antlaşmasıdır. Güney Cephesi halkın kendi kendini savunduğu ve Kuvâ-yı Millîye ruhunun en güçlü şekilde yaşandığı cephedir. Batı Cephesi en uzun süren ve en şiddetli savaşların yaşandığı, Kurtuluş Savaşı'nın kaderini belirleyen cephedir.
Kurtuluş Savaşı'nda elde edilen zaferler, Lozan Barış Antlaşması'nın (24 Temmuz 1923) imzalanmasını sağlamış ve yeni Türk devletinin uluslararası alanda tanınmasının yolunu açmıştır. Türk milleti, Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde birlik ve beraberlik içinde hareket ederek bağımsızlığını kazanmıştır.
Cephelerde Görev Alan Önemli Komutanlar
Kurtuluş Savaşı cephelerinde birçok kahraman komutan görev almıştır. Mustafa Kemal Paşa Başkomutan olarak tüm cepheleri yönetmiştir. Kâzım Karabekir Paşa Doğu Cephesi Komutanlığı yapmıştır. İsmet (İnönü) Paşa Batı Cephesi Komutanlığını üstlenmiş ve I. İnönü ile II. İnönü zaferlerini kazanmıştır. Fevzi (Çakmak) Paşa Genelkurmay Başkanlığı görevini yürütmüştür. Bu komutanlar, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde büyük rol oynamışlardır.
Kurtuluş Savaşı'nda Kadınların Rolü
Kurtuluş Savaşı sadece cephede savaşan askerlerle değil, cephe gerisinde çalışan kadınlarla da kazanılmıştır. Türk kadınları, cephane taşımış, yaralılara bakım yapmış, ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için gece gündüz çalışmıştır. Nene Hatun, Kara Fatma, Halide Edib Adıvar ve Gördesli Makbule gibi isimler Kurtuluş Savaşı'nda öne çıkan kadın kahramanlardan bazılarıdır. Tekâlif-i Millîye Emirleri kapsamında kadınlar, sırtlarında cephane taşıyarak orduya destek vermiştir.
Önemli Kavramlar
Kuvâ-yı Millîye: Düzenli ordu kurulmadan önce halkın kendi imkânlarıyla oluşturduğu silahlı direniş birlikleridir. Özellikle Batı ve Güney Cephelerinde aktif olmuşlardır.
Tekâlif-i Millîye Emirleri: Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için halktan yardım toplamak amacıyla yayımladığı emirlerdir.
Megali İdea: Yunanlıların "Büyük Yunanistan" kurma hayalidir. Anadolu'yu ve İstanbul'u ele geçirmeyi amaçlıyorlardı.
Mondros Ateşkes Antlaşması: Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan ve Osmanlı'nın fiilen sona ermesine yol açan antlaşmadır.
Sevr Antlaşması: İtilaf Devletleri'nin Osmanlı topraklarını paylaşmak amacıyla hazırladığı, TBMM'nin kesinlikle kabul etmediği antlaşmadır.
Kronolojik Sıralama
Kurtuluş Savaşı cephelerindeki önemli olayları tarih sırasına göre şöyle özetleyebiliriz: 15 Mayıs 1919'da İzmir'in işgali, 12 Şubat 1920'de Maraş'ın kurtuluşu, 11 Nisan 1920'de Urfa'nın kurtuluşu, 28 Eylül 1920'de Doğu Cephesi Taarruzu, 3 Aralık 1920'de Gümrü Antlaşması, 6-10 Ocak 1921'de I. İnönü Muharebesi, 23 Mart – 1 Nisan 1921'de II. İnönü Muharebesi, 10-24 Temmuz 1921'de Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, 5 Ağustos 1921'de Başkomutanlık Yasası, 7-8 Ağustos 1921'de Tekâlif-i Millîye Emirleri, 23 Ağustos – 13 Eylül 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi, 20 Ekim 1921'de Ankara Antlaşması, 26 Ağustos 1922'de Büyük Taarruz, 30 Ağustos 1922'de Başkomutanlık Meydan Muharebesi, 9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtuluşu, 11 Ekim 1922'de Mudanya Ateşkes Antlaşması.
Sonuç
6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Kurtuluş Savaşı Cepheleri konusu, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin en önemli bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Doğu, Güney ve Batı cephelerinde verilen mücadeleler, Türk milletinin birlik ve beraberlik içinde her türlü zorluğun üstesinden gelebileceğini göstermiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün liderliğinde kazanılan zaferler, bugünkü Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerini oluşturmuştur. Bu konuyu iyi öğrenmek, hem tarihimizi anlamak hem de millî bilinç kazanmak açısından büyük önem taşımaktadır.
Örnek Sorular
6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük – Kurtuluş Savaşı Cepheleri Çözümlü Sorular
Aşağıda 6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Kurtuluş Savaşı Cepheleri konusuna yönelik 10 adet çözümlü soru yer almaktadır. Sorular hem çoktan seçmeli hem de açık uçlu olarak hazırlanmıştır.
Soru 1 (Çoktan Seçmeli)
Kurtuluş Savaşı'nda Doğu Cephesi'nde hangi devlete karşı savaşılmıştır?
A) Yunanistan
B) Fransa
C) Ermenistan
D) İngiltere
Cevap: C) Ermenistan
Çözüm: Doğu Cephesi'nde Ermenistan'a karşı savaşılmıştır. Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki Türk ordusu Ermeni kuvvetlerini yenmiş ve Gümrü Antlaşması imzalanmıştır. Yunanistan Batı Cephesi'nde, Fransa ise Güney Cephesi'nde karşılaşılan düşmanlardır.
Soru 2 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdakilerden hangisi Sakarya Meydan Muharebesi'nin sonuçlarından biri değildir?
A) Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanı verilmesi
B) Fransa ile Ankara Antlaşması'nın imzalanması
C) Londra Konferansı'na davet edilme
D) Mustafa Kemal'e "Mareşal" rütbesi verilmesi
Cevap: C) Londra Konferansı'na davet edilme
Çözüm: Londra Konferansı'na davet, I. İnönü Muharebesi'nin sonucudur, Sakarya Muharebesi'nin değil. Sakarya Zaferi'nden sonra Mustafa Kemal'e Gazi unvanı ve Mareşal rütbesi verilmiş, Fransa ile Ankara Antlaşması imzalanmıştır.
Soru 3 (Çoktan Seçmeli)
Güney Cephesi'nde düzenli ordu yerine hangi kuvvetler savaşmıştır?
A) İtilaf kuvvetleri
B) Kuvâ-yı Millîye
C) Osmanlı ordusu
D) Yabancı gönüllüler
Cevap: B) Kuvâ-yı Millîye
Çözüm: Güney Cephesi'nde düzenli ordu savaşmamıştır. Maraş, Urfa ve Antep'te halk kendi imkânlarıyla Kuvâ-yı Millîye birlikleri kurarak Fransız ve Ermeni kuvvetlerine karşı direniş göstermiştir. Bu cephe halkın vatanseverliğinin en güzel örneğidir.
Soru 4 (Çoktan Seçmeli)
"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." sözü hangi savaş sırasında söylenmiştir?
A) I. İnönü Muharebesi
B) II. İnönü Muharebesi
C) Sakarya Meydan Muharebesi
D) Büyük Taarruz
Cevap: C) Sakarya Meydan Muharebesi
Çözüm: Bu ünlü söz Mustafa Kemal Paşa tarafından Sakarya Meydan Muharebesi sırasında söylenmiştir. Savunma hattı yerine savunma alanı anlayışını benimsemiştir. Yani düşman bir noktayı geçse bile başka bir noktada savunma devam edecektir. Bu strateji sayesinde Yunan ordusu durduruluş ve geri püskürtülmüştür.
Soru 5 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Maraş – Kahraman
B) Urfa – Şanlı
C) Antep – Gazi
D) İzmir – Fatih
Cevap: D) İzmir – Fatih
Çözüm: Maraş'a "Kahraman", Urfa'ya "Şanlı", Antep'e ise "Gazi" unvanı verilmiştir. Bu unvanlar Güney Cephesi'ndeki kahramanca direnişleri nedeniyle verilmiştir. İzmir'e "Fatih" unvanı verilmemiştir, bu seçenek yanlıştır.
Soru 6 (Açık Uçlu)
Tekâlif-i Millîye Emirleri nedir? Neden yayımlanmıştır? Açıklayınız.
Cevap:
Tekâlif-i Millîye Emirleri, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla yayımladığı emirlerdir. Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde yaşanan geri çekilmenin ardından ordunun acil olarak yiyecek, giyecek, silah, cephane ve ulaşım araçlarına ihtiyacı vardı. Bu emirlerle halktan ordunun ihtiyaçları için katkıda bulunması istenmiştir. Tekâlif-i Millîye Emirleri, milletin topyekûn savaşa katılımını sağlamış ve Sakarya Meydan Muharebesi'ne hazırlık açısından kritik bir rol oynamıştır.
Soru 7 (Açık Uçlu)
Doğu Cephesi'nin kapanmasının Kurtuluş Savaşı'nın genel gidişatına etkilerini yazınız.
Cevap:
Doğu Cephesi'nin kapanmasının Kurtuluş Savaşı üzerinde birçok önemli etkisi olmuştur. Birincisi, TBMM'nin ilk askerî zaferi olması halkın ve ordunun moralini yükseltmiştir. İkincisi, Gümrü Antlaşması ile TBMM uluslararası alanda tanınmaya başlamıştır. Üçüncüsü, doğu sınırının güvence altına alınmasıyla buradaki birlikler Batı Cephesi'ne kaydırılmış ve Batı'daki savaşlarda bu birliklere ihtiyaç duyulmuştur. Dördüncüsü, Sevr Antlaşması'nın geçersizliği fiilen kanıtlanmıştır.
Soru 8 (Açık Uçlu)
I. İnönü Muharebesi ile II. İnönü Muharebesi'nin ortak ve farklı yönlerini karşılaştırınız.
Cevap:
Ortak yönleri: Her iki muharebe de Batı Cephesi'nde Yunan ordusuna karşı yapılmıştır. Her ikisinde de İsmet Paşa cephe komutanıdır. Her iki muharebede de Türk ordusu zafer kazanmıştır. Farklı yönleri: II. İnönü Muharebesi, I. İnönü'ye göre daha şiddetli ve uzun sürmüştür çünkü Yunan ordusu daha güçlü bir kuvvetle saldırmıştır. I. İnönü'nün ardından Londra Konferansı'na davet ve Moskova Antlaşması gibi diplomatik gelişmeler yaşanmışken, II. İnönü ise Türk ordusunun gücünü pekiştiren bir zafer olmuştur.
Soru 9 (Açık Uçlu)
Büyük Taarruz'un başarıya ulaşmasında etkili olan faktörleri açıklayınız.
Cevap:
Büyük Taarruz'un başarıya ulaşmasında birçok faktör etkili olmuştur. Mustafa Kemal Paşa'nın üstün komutanlık yeteneği ve stratejik planlaması savaşın temel başarı faktörüdür. Taarruz hazırlıklarının büyük gizlilik içinde yapılması Yunan ordusunu hazırlıksız yakalamıştır. Tekâlif-i Millîye Emirleri sayesinde ordunun ihtiyaçlarının karşılanması da çok önemlidir. Sakarya Zaferi'nden sonra ordunun yaklaşık bir yıl boyunca güçlendirilmesi, milletin topyekûn savaşa destek vermesi ve Türk askerinin büyük vatanseverliği de bu başarının diğer önemli faktörleridir.
Soru 10 (Açık Uçlu)
Güney Cephesi'nde Kuvâ-yı Millîye birliklerinin savaşmasının nedenleri nelerdir? Bu durum ne gibi sonuçlar doğurmuştur?
Cevap:
Güney Cephesi'nde Kuvâ-yı Millîye birliklerinin savaşmasının temel nedeni, TBMM'nin henüz yeterli düzenli ordu gücüne sahip olmaması ve mevcut birliklerin Batı ve Doğu cephelerinde ihtiyaç duyulmasıdır. Bu nedenle Maraş, Urfa ve Antep halkı kendi imkânlarıyla silaha sarılmıştır. Bu durumun sonuçları oldukça önemlidir: Halkın vatanseverliği ve bağımsızlık azmi tüm dünyaya gösterilmiştir. Bu şehirlere kahramanlık unvanları verilmiştir. Kuvâ-yı Millîye ruhu, millî mücadelenin sembollerinden biri olmuştur. Ancak düzenli ordu desteği olmadan savunma yapıldığı için Antep gibi bazı şehirler düşmüştür. Yine de bu direniş, Fransızları barış masasına oturmaya zorlayan önemli bir etken olmuştur.
Çalışma Kağıdı
6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük
Kurtuluş Savaşı Cepheleri – Çalışma Kâğıdı
Ad Soyad: ______________________________ Sınıf/No: ________ Tarih: ___/___/______
Etkinlik 1: Boşluk Doldurma
Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları uygun kelimelerle doldurunuz.
1. Doğu Cephesi'nde __________________ Paşa komutasındaki Türk ordusu savaşmıştır.
2. TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşma __________________ Antlaşması'dır.
3. Güney Cephesi'nde düzenli ordu yerine __________________ birlikleri savaşmıştır.
4. Maraş'a __________________ unvanı verilmiştir.
5. Urfa'ya __________________ unvanı verilmiştir.
6. Antep'e __________________ unvanı verilmiştir.
7. Batı Cephesi Komutanı __________________ Paşa'dır.
8. Sakarya Meydan Muharebesi _____ gün _____ gece sürmüştür.
9. Mustafa Kemal'e Sakarya Zaferi'nden sonra __________________ unvanı verilmiştir.
10. "Ordular! İlk hedefiniz __________________'dir. İleri!" emri Büyük Taarruz sırasında verilmiştir.
Etkinlik 2: Doğru-Yanlış
Aşağıdaki ifadelerin başına doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız.
( ___ ) 1. Doğu Cephesi'nde Yunanistan'a karşı savaşılmıştır.
( ___ ) 2. Gümrü Antlaşması TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
( ___ ) 3. Güney Cephesi'nde düzenli ordu savaşmıştır.
( ___ ) 4. I. İnönü Muharebesi düzenli ordunun Batı Cephesi'ndeki ilk zaferidir.
( ___ ) 5. Tekâlif-i Millîye Emirleri Sakarya Savaşı'ndan önce yayımlanmıştır.
( ___ ) 6. Büyük Taarruz 30 Ağustos 1922'de başlamıştır.
( ___ ) 7. Ankara Antlaşması Fransa ile imzalanmıştır.
( ___ ) 8. Zafer Bayramı 30 Ağustos'ta kutlanır.
Etkinlik 3: Eşleştirme
A sütunundaki ögeleri B sütunundaki uygun ögelerle eşleştiriniz.
A Sütunu:
1. Kâzım Karabekir Paşa
2. İsmet Paşa
3. Mustafa Kemal Paşa
4. Sütçü İmam
5. Şahin Bey
B Sütunu:
a. Batı Cephesi Komutanı
b. Doğu Cephesi Komutanı
c. Antep Savunması kahramanı
d. Başkomutan
e. Maraş Savunması sembolü
Cevaplarınız: 1-___ 2-___ 3-___ 4-___ 5-___
Etkinlik 4: Kronolojik Sıralama
Aşağıdaki olayları tarih sırasına göre 1'den 7'ye kadar numaralayınız.
( ___ ) Büyük Taarruz
( ___ ) I. İnönü Muharebesi
( ___ ) Sakarya Meydan Muharebesi
( ___ ) Gümrü Antlaşması
( ___ ) Mudanya Ateşkes Antlaşması
( ___ ) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
( ___ ) II. İnönü Muharebesi
Etkinlik 5: Tablo Tamamlama
Aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
| Cephe | Düşman | Komutan / Kuvvet | Sonuç / Antlaşma |
|---|---|---|---|
| Doğu Cephesi | _______________ | _______________ | _______________ |
| Güney Cephesi | _______________ | _______________ | _______________ |
| Batı Cephesi | _______________ | _______________ | _______________ |
Etkinlik 6: Kısa Cevaplı Sorular
Aşağıdaki soruları kısaca cevaplayınız.
1. Tekâlif-i Millîye Emirleri neden yayımlanmıştır?
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
2. "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır." sözü ne anlama gelmektedir?
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
3. Güney Cephesi'nde neden düzenli ordu savaşmamıştır?
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
4. Sakarya Meydan Muharebesi neden Kurtuluş Savaşı'nın dönüm noktası kabul edilir?
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
Etkinlik 7: Neden-Sonuç İlişkisi
Aşağıdaki olayların nedenini veya sonucunu yazınız.
Neden: Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde Türk ordusu geri çekilmek zorunda kaldı.
Sonuç: _____________________________________________________________________________
Neden: _____________________________________________________________________________
Sonuç: Fransa, TBMM ile Ankara Antlaşması'nı imzaladı.
Neden: Türk ordusu Büyük Taarruz ile Yunan ordusunu tamamen yendi.
Sonuç: _____________________________________________________________________________
Etkinlik 8: Düşün ve Yaz
Aşağıdaki soruyu en az 5 cümle ile cevaplayınız.
Kurtuluş Savaşı'nda Türk milletinin birlik ve beraberliğinin savaşın sonucuna etkisini, cephelerden örnekler vererek açıklayınız.
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
Cevap Anahtarı
Etkinlik 1: 1. Kâzım Karabekir 2. Gümrü 3. Kuvâ-yı Millîye 4. Kahraman 5. Şanlı 6. Gazi 7. İsmet 8. 22 gün 22 gece 9. Gazi 10. Akdeniz
Etkinlik 2: 1. Y 2. D 3. Y 4. D 5. D 6. Y 7. D 8. D
Etkinlik 3: 1-b 2-a 3-d 4-e 5-c
Etkinlik 4: Doğru sıralama: Gümrü Antlaşması (1) – I. İnönü Muharebesi (2) – II. İnönü Muharebesi (3) – Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (4) – Sakarya Meydan Muharebesi (5) – Büyük Taarruz (6) – Mudanya Ateşkes Antlaşması (7)
Etkinlik 5: Doğu Cephesi: Ermenistan / Kâzım Karabekir Paşa / Gümrü Antlaşması. Güney Cephesi: Fransa / Kuvâ-yı Millîye / Ankara Antlaşması. Batı Cephesi: Yunanistan / İsmet Paşa (düzenli ordu) / Mudanya Ateşkes Antlaşması.
Sıkça Sorulan Sorular
6. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük müfredatı 2025-2026 yılında kaç ünite?
2025-2026 müfredatına göre 6. sınıf t.c. İnkılap tarihi ve atatürkçülük dersi birden fazla üniteden oluşmaktadır. Sayfadaki ünite listesinden güncel bilgiye ulaşabilirsiniz.
6. sınıf kurtuluş savaşı cepheleri konuları hangi dönemlerde işleniyor?
6. sınıf t.c. İnkılap tarihi ve atatürkçülük dersi konuları 1. dönem ve 2. dönem olarak iki yarıyılda işlenmektedir. Her ünitenin tahmini süre bilgisi Millî Eğitim Bakanlığı'nın haftalık ders planlarında yer almaktadır.
6. sınıf t.c. İnkılap tarihi ve atatürkçülük müfredatı ne zaman güncellendi?
Gösterilen içerik 2025-2026 eğitim-öğretim yılı için güncellenmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmi sitesinde yayımlanan müfredat dokümanları esas alınmıştır.