Ek fiillerin ad ve fiil soylu sözcüklerle kullanımı.
Konu Anlatımı
7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) Konu Anlatımı
Türkçe derslerinde fiil konusu, dilin temel yapı taşlarından birini oluşturur. Fiiller, bir eylemi, oluşu ya da durumu bildiren sözcüklerdir. Ancak Türkçede yalnızca eylem bildiren fiiller değil, isim soylu sözcükleri yüklem yaparak cümleye katan özel yapılar da bulunmaktadır. İşte bu yapılara ek fiiller adı verilir. Bu yazıda 7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) konusunu tüm ayrıntılarıyla, örneklerle ve kurallarla ele alacağız.
Ek Fiil Nedir?
Ek fiil, isim soylu sözcüklere (isim, sıfat, zamir, zarf vb.) eklenerek onları yüklem olarak kullanmamızı sağlayan özel bir fiildir. Ayrıca basit zamanlı fiillere eklenerek bileşik zamanlı fiil oluşturulmasında da kullanılır. Ek fiilin dört temel biçimi vardır: idi, imiş, ise ve -dir (-dır, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür). Bu biçimler isim soylu sözcüklere eklendiğinde o sözcüklere geçici bir fiil özelliği kazandırır ve cümlede yüklem görevini üstlenmesini sağlar.
Ek fiili daha iyi anlamak için şu basit örneği inceleyelim:
Örnek: "Ali çalışkandır." cümlesinde "çalışkan" bir sıfattır. Ancak sonuna eklenen "-dır" ek fiili sayesinde bu sözcük yüklem görevini üstlenmiştir. Eğer ek fiil olmasaydı, "Ali çalışkan" şeklinde bir cümle eksik kalırdı. İşte ek fiil tam da burada devreye girerek isim soylu sözcüğü yükleme dönüştürür.
Ek Fiilin Görevleri
Ek fiilin Türkçede iki temel görevi vardır. Bunlardan birincisi isim soylu sözcükleri yüklem yapmak, ikincisi ise basit zamanlı fiillere eklenerek bileşik zamanlı fiiller oluşturmaktır. Şimdi bu iki görevi ayrıntılı şekilde inceleyelim.
1. Görev: İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapma
Türkçede normalde yüklem görevini fiiller üstlenir. Ancak bazen isim, sıfat, zamir gibi isim soylu sözcüklerin de yüklem olması gerekir. İşte bu durumlarda ek fiil devreye girer ve isim soylu sözcüğe eklenerek onu yüklem yapar.
İsim cümlesi olarak adlandırılan bu yapılarda yüklem, bir eylem değil bir durum ya da nitelik bildirir. Ek fiil dört farklı kiple isim soylu sözcüklere eklenebilir:
a) Ek Fiilin Geniş Zamanı: -dır / -dir / -dur / -dür / -tır / -tir / -tur / -tür
Ek fiilin geniş zamanı, isim soylu sözcüklere "-dır, -dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür" ekleriyle getirilir. Bu ek, kesinlik, olasılık veya genel bir yargı bildirmek için kullanılır. Büyük ve küçük ünlü uyumuna uyar.
Çekimi şu şekildedir:
Ben öğrenciyim (1. tekil kişi)
Sen öğrencisin (2. tekil kişi)
O öğrencidir (3. tekil kişi)
Biz öğrenciyiz (1. çoğul kişi)
Siz öğrencisiniz (2. çoğul kişi)
Onlar öğrencidir(ler) (3. çoğul kişi)
Örnekler:
"Ankara, Türkiye'nin başkentidir." → "başkent" isim soylu sözcüğüne "-dir" ek fiili eklenerek yüklem yapılmıştır. Kesinlik bildirmektedir.
"Bu kitap çok yararlıdır." → "yararlı" sıfatına "-dır" ek fiili getirilerek yüklem oluşturulmuştur.
"Hava bugün güzeldir." → "güzel" sıfatı ek fiille yüklem olmuştur.
"Ben bu sınıfın öğrencisiyim." → 1. tekil kişi ek fiil çekimi kullanılmıştır.
Önemli Not: Günlük konuşma dilinde 3. tekil ve 3. çoğul kişilerde "-dir" eki sıklıkla düşürülür. Örneğin "Hava güzeldir" yerine "Hava güzel" denir. Ancak yazı dilinde, özellikle resmi metinlerde bu ekin kullanılması tercih edilir.
b) Ek Fiilin Hikâyesi (Görülen Geçmiş Zaman): idi
Ek fiilin hikâyesi, isim soylu sözcüklere "idi" eklenerek oluşturulur. Geçmişte var olan bir durumu, niteliği veya özelliği bildirir. "idi" sözcüğü çoğunlukla bitişik yazılır ve "-di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü" biçimlerini alır. Ayrıca ünlüyle biten sözcüklerden sonra araya kaynaştırma harfi "y" girer.
Çekimi şu şekildedir:
Ben hastaydım (1. tekil kişi)
Sen hastaydın (2. tekil kişi)
O hastaydı (3. tekil kişi)
Biz hastaydık (1. çoğul kişi)
Siz hastaydınız (2. çoğul kişi)
Onlar hastaydı(lar) (3. çoğul kişi)
Örnekler:
"Dün hava çok soğuktu." → "soğuk" sıfatına "-tu" (idi) ek fiili eklenerek geçmişteki bir durum bildirilmiştir.
"O zamanlar ben küçük bir çocuktum." → İsim soylu sözcük "çocuk" ek fiille yüklem yapılmıştır.
"Sınıf çok sessizdi." → Geçmişteki bir durum ifade edilmektedir.
"Anneannem çok güzel bir kadındı." → Geçmişte var olan bir nitelik bildirilmektedir.
Önemli Not: "idi" bazen ayrı da yazılabilir. Ayrı yazıldığında anlamda bir değişiklik olmaz; ancak daha çok bitişik yazılması tercih edilir. Örneğin: "Hava güzel idi" yerine "Hava güzeldi" yazılması daha yaygındır.
c) Ek Fiilin Rivayeti (Duyulan Geçmiş Zaman): imiş
Ek fiilin rivayeti, isim soylu sözcüklere "imiş" eklenerek oluşturulur. Başkasından duyulan, sonradan fark edilen ya da kesin olmayan bir bilgiyi aktarmak için kullanılır. "imiş" çoğunlukla bitişik yazılır ve "-miş, -mış, -muş, -müş" biçimlerini alır.
Çekimi şu şekildedir:
Ben güzelymişim (1. tekil kişi)
Sen güzelymişsin (2. tekil kişi)
O güzelmiş (3. tekil kişi)
Biz güzelymişiz (1. çoğul kişi)
Siz güzelymişsiniz (2. çoğul kişi)
Onlar güzelmiş(ler) (3. çoğul kişi)
Örnekler:
"Meğer o çok zekiymiş." → Sonradan fark edilen bir durumu bildirir.
"Ahmet çok başarılı bir öğrenciymiş." → Başkasından duyulan bir bilgi aktarılmaktadır.
"Eskiden burası çok güzel bir köymüş." → Duyulan bir bilgi ifade edilmektedir.
"Sen de bu okulun öğrencisiymişsin." → Sonradan öğrenilen bir durum bildirilmektedir.
Önemli Not: "imiş" ek fiili ile haber kipi olan "-miş" ekini birbirine karıştırmamak gerekir. Ek fiildeki "-miş" isim soylu sözcüklere eklenir; haber kipindeki "-miş" ise fiil kök ve gövdelerine eklenir. Örneğin "güzelmiş" cümlesinde ek fiil, "gelmiş" sözcüğünde ise haber kipi eki vardır.
d) Ek Fiilin Şartı: ise
Ek fiilin şartı, isim soylu sözcüklere "ise" eklenerek oluşturulur. Koşul (şart) anlamı katar. "ise" çoğunlukla bitişik yazılarak "-se, -sa" biçimini alır.
Çekimi şu şekildedir:
Ben öğretmensem (1. tekil kişi)
Sen öğretmensen (2. tekil kişi)
O öğretmense (3. tekil kişi)
Biz öğretmensek (1. çoğul kişi)
Siz öğretmenseniz (2. çoğul kişi)
Onlar öğretmense(ler) (3. çoğul kişi)
Örnekler:
"Hava güzelse pikniğe gidelim." → "güzel" sıfatına "-se" ek fiili eklenerek koşul bildirilmiştir.
"Sen bu işe uygunsan başla." → Koşul anlamı katılmıştır.
"O gerçekten doktorsa yardım edebilir." → Şart anlamı taşımaktadır.
"Ben hastaysam okula gitmeyeyim." → Ünlüyle biten sözcüğe "y" kaynaştırma harfi ile eklenmiştir.
Önemli Not: "ise" sözcüğü bazen ayrı da yazılabilir. Örneğin: "Hava güzel ise pikniğe gidelim." Ancak bitişik yazılması daha yaygın ve tercih edilen biçimdir.
2. Görev: Bileşik Zamanlı Fiil Oluşturma
Ek fiilin ikinci önemli görevi, basit zamanlı fiillere eklenerek bileşik zamanlı fiiller oluşturmaktır. Basit zamanlı bir fiil; şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman, görülen geçmiş zaman veya duyulan geçmiş zaman kiplerinden birinde çekimlenmiş fiildir. Bu fiillere "idi", "imiş" veya "ise" ek fiilleri eklenerek bileşik zamanlı fiiller elde edilir.
Not: "-dir" ek fiili bileşik zaman oluşturmada kullanılmaz.
a) Hikâye Bileşik Zaman (Basit Zamanlı Fiil + idi)
Basit zamanlı bir fiile "idi" eklendiğinde hikâye bileşik zamanı oluşur. Bu yapı, geçmişte yapılan ya da süregelen bir eylemi anlatır.
Örnekler:
"Geliyordu." → Şimdiki zamanın hikâyesi (geliyor + idi). Geçmişte süregelen bir eylemi bildirir.
"Her gün koşardı." → Geniş zamanın hikâyesi (koşar + idi). Geçmişte alışkanlık olan bir eylemi bildirir.
"Gelecekti." → Gelecek zamanın hikâyesi (gelecek + idi). Geçmişte planlanmış bir eylemi bildirir.
"Gelmişti." → Duyulan geçmiş zamanın hikâyesi (gelmiş + idi). Daha önceden tamamlanmış bir eylemi bildirir.
b) Rivayet Bileşik Zaman (Basit Zamanlı Fiil + imiş)
Basit zamanlı bir fiile "imiş" eklendiğinde rivayet bileşik zamanı oluşur. Duyulan veya aktarılan bir eylemi bildirir.
Örnekler:
"Geliyormuş." → Şimdiki zamanın rivayeti (geliyor + imiş). Başkasından duyulan, süregelen bir eylem bildirilir.
"Her gün koşarmış." → Geniş zamanın rivayeti (koşar + imiş). Alışkanlık olarak yapıldığı duyulan bir eylem bildirilir.
"Gelecekmiş." → Gelecek zamanın rivayeti (gelecek + imiş). Duyulan, gelecekte planlanan bir eylem bildirilir.
c) Şart Bileşik Zaman (Basit Zamanlı Fiil + ise)
Basit zamanlı bir fiile "ise" eklendiğinde şart bileşik zamanı oluşur. Eylemin koşula bağlı olduğunu bildirir.
Örnekler:
"Geliyorsa bekleyelim." → Şimdiki zamanın şartı (geliyor + ise). Koşula bağlı bir durum ifade edilir.
"Koşarsa yetişir." → Geniş zamanın şartı (koşar + ise). Koşula bağlı genel bir yargı bildirilir.
"Gelecekse haber versin." → Gelecek zamanın şartı (gelecek + ise).
"Geldiyse başlayalım." → Görülen geçmiş zamanın şartı (geldi + ise).
Ek Fiilde Olumsuzluk
Ek fiilin olumsuz biçimi "değil" sözcüğüyle yapılır. "değil" sözcüğü isim soylu sözcükten sonra gelir ve ek fiil ekleri "değil" sözcüğüne eklenir.
Örnekler:
"Ben öğretmen değilim." → Geniş zamanın olumsuzu.
"O hasta değildi." → Hikâyenin olumsuzu.
"Burası güzel değilmiş." → Rivayetin olumsuzu.
"Sen hazır değilsen bekleriz." → Şartın olumsuzu.
Görüldüğü gibi "değil" sözcüğü, ek fiilin tüm kiplerinde olumsuzluk görevini üstlenmektedir. Bu yapı, isim cümlelerinin olumsuz biçimini oluşturmanın tek yoludur.
Ek Fiilde Soru
Ek fiille çekimlenmiş isim cümlelerinde soru, "mı, mi, mu, mü" soru edatı ile yapılır. Soru edatı yüklemden önce ya da sonra gelebilir.
Örnekler:
"Sen öğrenci misin?" → Geniş zamanla soru.
"O hasta mıydı?" → Hikâyeyle soru.
"Burası güzel miymiş?" → Rivayetle soru.
"Sen hazır mıysan gidelim." → Şartla soru.
Ek Fiili Tanımanın Yolları
Ek fiili cümlede tanımak için bazı ipuçlarına dikkat etmek gerekir. Birincisi, cümlenin yüklemine bakılmalıdır. Eğer yüklem isim soylu bir sözcükse ve sonunda "-dir, -dır, -tır" gibi bir ek ya da "idi, imiş, ise" yapılarından biri varsa, orada ek fiil kullanılmıştır. İkincisi, fiil çekimli bir sözcüğe "idi, imiş, ise" eklenip eklenmediğine bakılır; eklenmişse bileşik zamanlı fiil söz konusudur.
Kural: Ek fiili, asıl fiilden ayırt etmenin en kolay yolu, ekin eklendiği sözcüğün türüne bakmaktır. Eğer isim soylu bir sözcüğe ekleniyorsa ek fiildir; fiil kök ya da gövdesine ekleniyorsa bileşik zaman ekidir (ama yine ek fiildir).
Ek Fiil ile İlgili Sık Yapılan Hatalar
Öğrencilerin ek fiil konusunda en sık yaptığı hatalardan biri, "-miş" ekini her zaman duyulan geçmiş zaman eki sanmaktır. Oysa "-miş" eki bir isim soylu sözcüğe ekleniyorsa ek fiilin rivayetidir; bir fiilin köküne veya gövdesine ekleniyorsa duyulan geçmiş zaman ekidir. Aynı şekilde "-di" eki de bir isim soylu sözcükte ek fiilken, bir fiil kökünde görülen geçmiş zaman ekidir.
Bir diğer sık yapılan hata, "-dir" ekinin her kullanımını ek fiil sanmaktır. "-dir" eki bazen bir fiilin sonuna eklenerek "ettirgenlik" veya "oldurganlık" anlamı katar. Örneğin "güldür-" fiilinde "-dür" bir çatı ekidir, ek fiil değildir. Ek fiil olan "-dir" yalnızca isim soylu sözcüklerin sonuna gelir.
Ek Fiilin Yazımıyla İlgili Kurallar
Ek fiiller genellikle eklendiği sözcüğe bitişik yazılır. Ancak "idi", "imiş" ve "ise" sözcükleri zaman zaman ayrı da yazılabilir. Ayrı yazıldığında büyük ünlü uyumuna uymak zorunda değildir. Örneğin "güzel idi" ayrı yazılabilirken, bitişik yazıldığında "güzeldi" şeklinde uyuma girer.
TDK (Türk Dil Kurumu) kurallarına göre "ise" bağlacı ayrı yazıldığında bağlam içinde farklı bir anlam taşıyabilir. Ancak ek fiil olarak kullanıldığında genellikle bitişik yazılması tercih edilir.
Ek Fiil Konusunun Özeti
Ek fiiller, Türkçenin vazgeçilmez yapı taşlarından biridir. İsim soylu sözcükleri yüklem yapma ve bileşik zamanlı fiil oluşturma olmak üzere iki temel görevi vardır. Dört biçimi olan ek fiilin geniş zamanı "-dir", hikâyesi "idi", rivayeti "imiş" ve şartı "ise" şeklindedir. Olumsuzluğu "değil" sözcüğüyle, sorusu ise "mı, mi, mu, mü" edatıyla yapılır.
Bu konuyu iyi kavramak, hem Türkçe derslerindeki başarıyı artırır hem de dil bilgisi sorularında doğru çözüme ulaşmayı kolaylaştırır. Ek fiilleri tanımak için yüklemin isim soylu mu fiil soylu mu olduğuna dikkat etmek en temel stratejidir.
Konu ile İlgili Ek Açıklamalar ve İpuçları
7. sınıf öğrencileri için ek fiil konusu ilk başta karmaşık gelebilir. Ancak düzenli pratik yaparak ve bol örnek çözerek bu konuyu kolayca kavrayabilirsiniz. İşte size birkaç ipucu:
İpucu 1: Cümledeki yüklemi bulun. Yüklem isim soylu bir sözcükse ek fiil arayın. Yüklem bir eylem bildiren fiilse, bu fiilin basit mi yoksa bileşik zamanlı mı olduğuna bakın.
İpucu 2: Ek fiili bulmak için cümlenin yükleminden "idi, imiş, ise, -dir" eklerini çıkarmayı deneyin. Geriye kalan sözcük isim soylu ise ek fiil doğru kullanılmıştır.
İpucu 3: Bileşik zamanlı fiillerde ek fiili bulmak için fiilin zaman ekini ve ardından gelen ek fiili ayrı ayrı düşünün. Örneğin "geliyordu" sözcüğünde "geliyor" şimdiki zaman, "-du" (idi) ise ek fiildir.
İpucu 4: Sınavlarda ek fiille ilgili sorularda genellikle "yüklemi isim soylu olan cümleyi bulunuz" ya da "bileşik zamanlı fiili bulunuz" gibi ifadeler karşınıza çıkar. Bu tür sorularda yükleme odaklanmak doğru cevaba ulaşmanızı sağlar.
İpucu 5: "değil" sözcüğünün de ek fiille birlikte çekimlendiğini unutmayın. "değildir, değildi, değilmiş, değilse" gibi yapılar ek fiilin olumsuz biçimleridir.
Konunun Günlük Hayattaki Yeri
Ek fiiller, günlük konuşmalarımızda farkında olmadan sürekli kullandığımız yapılardır. "Ben açım", "hava soğuktu", "o çok iyiymiş", "yemek hazırsa gelelim" gibi cümlelerin hepsinde ek fiil bulunmaktadır. Bu yapıları bilinçli olarak tanımak, hem yazılı anlatımınızı güçlendirir hem de dil bilgisi becerilerinizi geliştirir.
Sonuç olarak, 7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) konusu, Türkçe dil bilgisinin temel konularından biridir ve sınavlarda sıklıkla karşılaşılan bir alandır. Bu konuyu iyi öğrenmek, ileriki sınıflarda karşılaşacağınız daha karmaşık dil bilgisi konularına da sağlam bir temel oluşturacaktır. Bol bol pratik yapmanızı ve farklı cümleler üzerinde ek fiilleri tespit etmeye çalışmanızı öneriyoruz.
Örnek Sorular
7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) Çözümlü Sorular
Aşağıda 7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) konusuna yönelik 10 adet çözümlü soru bulunmaktadır. Soruların bir kısmı çoktan seçmeli, bir kısmı açık uçludur. Her sorunun ardından ayrıntılı çözümü verilmiştir.
Soru 1 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede oynuyordu.
B) Bugün hava çok güzeldi.
C) Kitabı dün okudum.
D) Annem markete gitti.
Çözüm: B seçeneğinde "güzeldi" sözcüğü incelendiğinde "güzel" bir sıfattır ve "-di" (idi) ek fiili eklenerek yüklem yapılmıştır. A seçeneğinde "oynuyordu" bileşik zamanlı bir fiildir (eylem bildiriyor), C ve D seçeneklerinde ise fiiller eylem bildirmektedir. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta şudur: A seçeneğindeki "oynuyordu" da aslında ek fiil (idi) içerir, fakat soru "isim soylu sözcüğü yüklem yapan ek fiil" anlamında soruluyorsa doğru cevap B'dir. Bileşik zamanlı fiilde de ek fiil olduğu düşünülerek her iki seçenek de ek fiil içerir; ancak klasik soru kalıplarında isim cümlesi olan B seçeneği beklenen cevaptır.
Cevap: B
Soru 2 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin rivayeti (imiş) kullanılmıştır?
A) Bu yemek çok lezzetliymiş.
B) Dün sınav çok zordu.
C) Sen de bu işe uygunsan başla.
D) Ankara, Türkiye'nin başkentidir.
Çözüm: A seçeneğinde "lezzetliymiş" sözcüğü "lezzetli" sıfatına "-ymiş" (imiş) ek fiili eklenerek oluşturulmuştur. Bu, ek fiilin rivayetidir ve duyulan ya da sonradan fark edilen bir bilgiyi aktarır. B seçeneğinde ek fiilin hikâyesi (-di), C seçeneğinde ek fiilin şartı (-sa), D seçeneğinde ek fiilin geniş zamanı (-dir) kullanılmıştır.
Cevap: A
Soru 3 (Çoktan Seçmeli)
"Siz bu konuda çok bilgilisiniz." cümlesinde ek fiilin kişi eki aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1. tekil kişi
B) 2. tekil kişi
C) 2. çoğul kişi
D) 3. çoğul kişi
Çözüm: Cümlede "bilgilisiniz" sözcüğü incelendiğinde "bilgili" sıfatına ek fiilin geniş zamanı olan "-siniz" eki eklenmiştir. "-siniz" eki 2. çoğul kişi ekidir ve "siz" zamiriyle uyumludur.
Cevap: C
Soru 4 (Açık Uçlu)
Aşağıdaki cümlelerdeki ek fiilleri bulunuz ve hangi ek fiil kipi olduğunu belirtiniz:
a) Dedem çok bilge bir insandı.
b) Meğer bu iş çok kolaymiş.
c) Bu ev çok büyüktür.
d) Hava sıcaksa denize gidelim.
Çözüm:
a) "insandı" → "insan" ismine "-dı" (idi) ek fiili eklenmiştir. Ek fiilin hikâyesi kullanılmıştır.
b) "kolaymiş" → "kolay" sıfatına "-miş" (imiş) ek fiili eklenmiştir. Ek fiilin rivayeti kullanılmıştır.
c) "büyüktür" → "büyük" sıfatına "-tür" (-dir) ek fiili eklenmiştir. Ek fiilin geniş zamanı kullanılmıştır.
d) "sıcaksa" → "sıcak" sıfatına "-sa" (ise) ek fiili eklenmiştir. Ek fiilin şartı kullanılmıştır.
Soru 5 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bileşik zamanlı fiil vardır?
A) Ahmet bu okulun en başarılı öğrencisiydi.
B) Annem her gün erken kalkardı.
C) Burası eskiden bir ormanmış.
D) Ben bu takımın kaptanıyım.
Çözüm: B seçeneğinde "kalkardı" sözcüğü incelendiğinde "kalkar" geniş zamanlı bir fiildir ve "-dı" (idi) ek fiili eklenerek bileşik zamanlı fiil (geniş zamanın hikâyesi) oluşturulmuştur. A seçeneğinde isim soylu sözcük ek fiille yüklem yapılmış, C ve D seçeneklerinde de isim cümlesi ek fiille kurulmuştur. Dolayısıyla fiil soylu yüklemde ek fiil yalnızca B seçeneğindedir.
Cevap: B
Soru 6 (Açık Uçlu)
"Güzel" sözcüğünü ek fiilin dört kipiyle (geniş zaman, hikâye, rivayet, şart) ayrı ayrı cümlede kullanınız.
Çözüm:
Geniş zaman: "Bu tablo çok güzeldir." → "güzel" sıfatına "-dir" ek fiili eklenmiştir.
Hikâye: "Dünkü hava çok güzeldi." → "güzel" sıfatına "-di" (idi) ek fiili eklenmiştir.
Rivayet: "Meğer orası çok güzelmiş." → "güzel" sıfatına "-miş" (imiş) ek fiili eklenmiştir.
Şart: "Hava güzelse dışarı çıkalım." → "güzel" sıfatına "-se" (ise) ek fiili eklenmiştir.
Soru 7 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiilin olumsuzu kullanılmıştır?
A) Bu yemek tuzlu değilmiş.
B) Ahmet okula gelmedi.
C) Yarın hava güzel olmayacak.
D) Kitabı henüz okumadım.
Çözüm: A seçeneğinde "değilmiş" sözcüğü ek fiilin olumsuz rivayetidir. "değil" sözcüğüne "-miş" (imiş) ek fiili eklenmiştir. B, C ve D seçeneklerindeki olumsuzluklar fiil soylu sözcüklerde kullanılmıştır ve ek fiille ilgisi yoktur.
Cevap: A
Soru 8 (Açık Uçlu)
Ek fiil ile asıl fiil arasındaki farkı örneklerle açıklayınız.
Çözüm: Asıl fiiller bir eylemi, oluşu ya da hareketi bildiren sözcüklerdir. Örneğin "koşmak, yemek, uyumak" gibi sözcükler asıl fiildir. Ek fiiller ise isim soylu sözcüklere eklenerek onları yüklem yapan ya da basit zamanlı fiillere eklenerek bileşik zaman oluşturan yardımcı fiillerdir.
Asıl fiil örneği: "Ali okula gitti." → "gitti" bir eylem bildirir, asıl fiildir.
Ek fiil örneği: "Ali çalışkan bir öğrenciydi." → "öğrenciydi" sözcüğünde "öğrenci" ismine "-ydi" (idi) ek fiili eklenerek yüklem oluşturulmuştur.
Soru 9 (Çoktan Seçmeli)
Aşağıdakilerin hangisinde "-dir" eki, ek fiil olarak kullanılmamıştır?
A) Dünya yuvarlaktır.
B) Bu çocuk çok akıllıdır.
C) Annesi onu güldürür.
D) Ankara büyük bir şehirdir.
Çözüm: C seçeneğinde "güldürür" sözcüğü incelendiğinde "gül-" fiiline "-dür-" ettirgenlik (çatı) eki ve ardından geniş zaman eki "-ür" getirilmiştir. Buradaki "-dür" bir çatı ekidir, ek fiil değildir. A, B ve D seçeneklerinde ise "-tır, -dır, -dir" ekleri isim soylu sözcüklere eklenerek ek fiil görevinde kullanılmıştır.
Cevap: C
Soru 10 (Açık Uçlu)
Aşağıdaki cümlede kaç tane ek fiil kullanılmıştır? Bulup açıklayınız:
"O zamanlar babam genç bir askerdi ve annem de çok güzel bir kadındı."
Çözüm: Bu cümlede iki ek fiil kullanılmıştır:
1. "askerdi" → "asker" ismine "-di" (idi) ek fiili eklenmiştir. Ek fiilin hikâyesi kullanılmıştır.
2. "kadındı" → "kadın" ismine "-dı" (idi) ek fiili eklenmiştir. Yine ek fiilin hikâyesi kullanılmıştır.
Her iki sözcük de isim soylu sözcüklerin ek fiille yüklem yapılmasına örnektir. Cümlede iki ayrı yüklem olduğu için sıralı cümle yapısı vardır ve her iki yüklemde de ek fiilin hikâyesi kullanılmıştır.
Çalışma Kağıdı
7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) Çalışma Kağıdı
Ad Soyad: ______________________________ Sınıf / No: ________ Tarih: ___/___/______
Etkinlik 1: Boşluk Doldurma
Yönerge: Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları uygun ek fiil ekleriyle (-dir, -di, -miş, -se) doldurunuz.
1. Bu çiçek çok güzel________.
2. Dün hava çok soğuk________.
3. Meğer sen çok yetenekli________.
4. Hava sıcak________ denize gidelim.
5. Ben bu sınıfın başkanı________. (1. tekil kişi, geniş zaman)
6. Eskiden burası bir orman________. (rivayet)
7. O zamanlar biz çok mutlu________. (hikâye, 1. çoğul kişi)
8. Sen hazır________ başlayabiliriz. (şart)
9. Ankara, Türkiye'nin başkenti________. (geniş zaman)
10. Dedem çok bilge bir insan________. (hikâye)
Etkinlik 2: Eşleştirme
Yönerge: Aşağıdaki cümleleri, içlerinde bulunan ek fiil kipiyle eşleştiriniz. Her cümlenin yanına uygun harfi yazınız.
Ek Fiil Kipleri:
a) Ek fiilin geniş zamanı (-dir)
b) Ek fiilin hikâyesi (idi)
c) Ek fiilin rivayeti (imiş)
d) Ek fiilin şartı (ise)
1. ( ___ ) Geçen yıl bu ev çok küçüktü.
2. ( ___ ) Bu kitap çok faydalıdır.
3. ( ___ ) Meğer Ali çok çalışkanmış.
4. ( ___ ) Sen uygunsan toplantıya katıl.
5. ( ___ ) Anneannem çok sabırlı bir kadındı.
6. ( ___ ) Dünya yuvarlaktır.
7. ( ___ ) Eskiden bu nehir çok temizmiş.
8. ( ___ ) Hava güzelse pikniğe gidelim.
Etkinlik 3: Doğru – Yanlış
Yönerge: Aşağıdaki ifadelerin doğru olanlarının yanına (D), yanlış olanlarının yanına (Y) yazınız.
1. ( ___ ) Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapmak için kullanılır.
2. ( ___ ) Ek fiilin dört biçimi vardır: idi, imiş, ise ve -dir.
3. ( ___ ) "-dir" eki bileşik zamanlı fiil oluşturmada kullanılır.
4. ( ___ ) Ek fiilin olumsuzu "değil" sözcüğüyle yapılır.
5. ( ___ ) "Güldürdü" sözcüğündeki "-dür" bir ek fiildir.
6. ( ___ ) "idi" ek fiili her zaman bitişik yazılmak zorundadır.
7. ( ___ ) "Geliyordu" sözcüğünde bileşik zamanlı fiil vardır.
8. ( ___ ) Ek fiilin rivayeti, kesinlik bildirir.
Etkinlik 4: Altını Çizme
Yönerge: Aşağıdaki cümlelerde ek fiil bulunan sözcüklerin altını çiziniz ve hangi ek fiil kipi olduğunu cümlenin yanına yazınız.
1. Bu çocuk çok akıllıdır. → Kip: _________________________
2. Dün hava çok güzeldi. → Kip: _________________________
3. Meğer orası çok tehlikeliymiş. → Kip: _________________________
4. Sen istekliysen bu işi yapabilirsin. → Kip: _________________________
5. Ben Türk vatandaşıyım. → Kip: _________________________
6. Onlar çok mutlu bir aileydi. → Kip: _________________________
Etkinlik 5: Cümle Kurma
Yönerge: Aşağıda verilen sözcükleri kullanarak istenilen ek fiil kipiyle birer cümle kurunuz.
1. "mutlu" sözcüğü + ek fiilin geniş zamanı → _______________________________________________
2. "öğretmen" sözcüğü + ek fiilin hikâyesi → _______________________________________________
3. "zeki" sözcüğü + ek fiilin rivayeti → _______________________________________________
4. "hazır" sözcüğü + ek fiilin şartı → _______________________________________________
5. "yorgun" sözcüğü + ek fiilin olumsuzu (geniş zaman) → _______________________________________________
6. "doktor" sözcüğü + ek fiilin olumsuzu (hikâye) → _______________________________________________
Etkinlik 6: Tablo Tamamlama
Yönerge: Aşağıdaki tabloyu "hasta" sözcüğünü kullanarak ek fiilin dört kipine göre doldurunuz.
| Kip | 1. Tekil | 2. Tekil | 3. Tekil | 1. Çoğul | 2. Çoğul | 3. Çoğul |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Geniş Zaman (-dir) | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ |
| Hikâye (idi) | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ |
| Rivayet (imiş) | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ |
| Şart (ise) | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ | __________ |
Etkinlik 7: Bileşik Zamanlı Fiil Bulma
Yönerge: Aşağıdaki cümlelerdeki bileşik zamanlı fiilleri bulunuz, altını çiziniz ve hangi bileşik zaman olduğunu yazınız.
1. Annem her gün erken kalkardı. → Bileşik zaman: _________________________
2. Çocuklar bahçede oynuyormuş. → Bileşik zaman: _________________________
3. Yarın gelecekse haber versin. → Bileşik zaman: _________________________
4. Dün akşam ders çalışıyordu. → Bileşik zaman: _________________________
5. Her gün süt içermiş. → Bileşik zaman: _________________________
Etkinlik 8: Karışık Cümle Analizi
Yönerge: Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Her cümle için ek fiilin isim cümlesinde mi yoksa bileşik zamanlı fiilde mi kullanıldığını belirtiniz.
1. Bu şehir çok kalabalıktır. → _______________________________________________
2. Dün hava çok sıcaktı. → _______________________________________________
3. Ali her gün koşardı. → _______________________________________________
4. Meğer Ayşe çok başarılıymış. → _______________________________________________
5. Dışarıda yağmur yağıyordu. → _______________________________________________
6. Sen bu okulun öğrencisiysen kimliğini göster. → _______________________________________________
Bu çalışma kağıdı 7. Sınıf Türkçe Ek Fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) konusuna yönelik hazırlanmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
7. Sınıf Türkçe müfredatı 2025-2026 yılında kaç ünite?
2025-2026 müfredatına göre 7. sınıf türkçe dersi birden fazla üniteden oluşmaktadır. Sayfadaki ünite listesinden güncel bilgiye ulaşabilirsiniz.
7. sınıf ek fiiller (İdi, İmiş, İse, -dir) konuları hangi dönemlerde işleniyor?
7. sınıf türkçe dersi konuları 1. dönem ve 2. dönem olarak iki yarıyılda işlenmektedir. Her ünitenin tahmini süre bilgisi Millî Eğitim Bakanlığı'nın haftalık ders planlarında yer almaktadır.
7. sınıf türkçe müfredatı ne zaman güncellendi?
Gösterilen içerik 2025-2026 eğitim-öğretim yılı için güncellenmiştir. Millî Eğitim Bakanlığı'nın resmi sitesinde yayımlanan müfredat dokümanları esas alınmıştır.